Pasif ve aktif canlılık tespiti: güvenlik, hız, kullanıcı çabası

Pasif ve aktif canlılık tespiti: her mod neyi yakalar, bir ABD testi hız ve kullanıcı çabasını nasıl ölçtü, Güneydoğu Asya düzenleyici kurumları ne ister.
Uzaktan elektronik Know Your Customer (eKYC) ile müşteri edinimi sırasında canlılık tespiti iki biçimde yapılır: aktif canlılık tespiti kullanıcıdan bir eylem ister, pasif canlılık tespiti ise önceden çekilmiş bir görüntüyü değerlendirir. Bu rehber pasif ve aktif canlılık tespitini bir ABD hükümeti testi, bunları test eden standartlar ve laboratuvarlar ve Güneydoğu Asya kuralları ışığında ele alır. Burada anılan kaynakların hiçbiri Güneydoğu Asya’daki kullanıcıların nasıl tepki verdiğini ölçmez ve düzenleyici metinlerin hiçbiri bir mod seçmez.
Pasif ve aktif canlılık tespiti gerçekte ne yapar
ISO/IEC 30107-1, canlılık tespitini “bir biyometrik örneğin yakalama noktasında bulunan canlı bir özneden yakalanıp yakalanmadığını belirlemek” (çeviri) için yapılan analiz olarak tanımlar. Standart onu “sunum saldırısı tespit yöntemlerinin bir alt kümesi” (çeviri) olarak adlandırır; sunum saldırısı tespiti (presentation attack detection, PAD) ise yakalama cihazında yapılan saldırıları kapsar.
Aktif canlılık tespiti, kullanıcıdan kameranın kontrol edebileceği bir şey yapmasını ister; örneğin başını çevirmek veya göz kırpmak. Bu tür her ipucu, sahte bir sunumun taklit etmesi gereken bir tepki ister; iBeta’nın test uzmanlarının aktif sistemlere yönelik saldırıları istenen hareketi, gülümsemeyi veya göz kırpmayı sağlayacak biçimde uyarlamasının nedeni budur.
Pasif canlılık tespiti kullanıcıya hiçbir görev vermez: sistem önceden yakalanmış bir görüntüyü veya videoyu değerlendirir. Singapur Para Otoritesi (Monetary Authority of Singapore, MAS), canlılık tespitini 18 Eylül 2025 tarihli Cyber Risks Associated with Deepfakes (deepfake’lerle ilişkili siber riskler; MAS/TCRS/2025/06) başlıklı bilgi notunda ele alır. Kuruluşların canlılık tespitini “hareket analizi, doku analizi, termal görüntüleme, 3B derinlik analizi ve davranışsal analiz yoluyla manipüle edilmiş videoları tespit etmek” (çeviri) için uygulamasını önerir. Kuruluşların kullanıcıdan ayrıca bir eylem de isteyebileceğini ekler. MAS bu sinyallere pasif demez ve bunları tanımlamaz.
ISO/IEC 30107-1 kendi canlılık kanıtı örneklerini verir. Anatomik özellikler “cildin ve kanın ışığı emmesini” (çeviri), istemsiz tepkiler ise “irisin ışığa tepkisini ve kalp aktivitesini (nabız)” (çeviri) içerir. İradi tepkiler arasında “yönlendirici bir ipucuna yanıt olarak” (çeviri) yapılan bir sunum yer alır. Pasif yazılımlar için ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü’nün (National Institute of Standards and Technology, NIST) 2023 tarihli NIST IR 8491 raporu, bir dizi algoritmanın videoda durağan görüntülerden daha iyi performans gösterdiğini buldu; rapor bu kazanımı “algoritmaya son derece bağımlı” (çeviri) olarak niteler.
Her iki etiket de sektör terimidir; ISO/IEC 30107-1’de tanımlı terimler değildir. Her iki mod da müşteri edinimi sırasında veya sonrasında, biyometrik kimlik kanıtlamanın parçası olarak çalışabilir.
Her mod PAD testlerinde neyi yakalar ve neyi kaçırır
Testlerin bulguları
Remote Identity Validation Rally (RIVR), Maryland Test Facility’de ABD İç Güvenlik Bakanlığı Bilim ve Teknoloji Müdürlüğü (Department of Homeland Security’s Science and Technology Directorate, DHS S&T) için yürütüldü. 2025’in sonlarında 645 ABD’li gönüllü, 6 aktif ürünün her birinde telefon başına bir işlem gerçekleştirdi ve 12 pasif ürün, aynı gönüllülerin bir uygulamayla çektiği selfie’leri işledi. Sonuçlar Şubat–Mart 2026’da yayımlandı. Test her mod için farklı şeyler ölçtü; bunu hız bölümü açıklıyor.
Sonuçlar ürünler arasında büyük farklılık gösterdi. 6 aktif sistemden biri ve 12 pasif sistemden biri hem güvenlik hem kolaylık eşiklerini karşıladı. Testin kendi sonucu: “Düşük çabalı sunum saldırıları etkili olabilir.” (çeviri)
NIST IR 8491 yalnızca pasif, yazılım tabanlı tespitçileri kapsadı: 45 geliştiriciden 82 algoritma. Doğruluk algoritmalar, kullanım senaryoları ve saldırı türleri arasında “geniş ölçüde değişti” (çeviri) ve “değerlendirilen algoritmaların yalnızca küçük bir yüzdesi” (çeviri) kayda değer tespit yeteneği gösterdi. NIST meydan okuma-yanıt yöntemlerini test etmedi; dolayısıyla aktif canlılık hakkında veri vermez.
Testlerin kapsamadığı konular
Bu kaynaklarda test edildiği hâliyle her iki mod da, medyanın kamera yerine beslendiği enjeksiyon saldırılarını kapsamaz. ISO/IEC 30107 yalnızca yakalama cihazındaki saldırıları kapsar, NIST IR 8491 “enjeksiyon saldırıları konusunda … sessizdir” (çeviri) ve DHS S&T testi enjeksiyonu dışarıda bıraktı. FIDO Alliance’ın gereklilikleri, meydan okuma-yanıtın “saldırıları, özellikle daha az gelişmiş olanları, önlemeye yardımcı olabileceğini” (çeviri) söyler ve tedarikçilerden yalnızca enjeksiyon korumalarını belgelemelerini şart koşar.
Bir canlılık kontrolü ne kadar sürer: tek bir ABD testinde hız ve kullanıcı çabası
DHS S&T testinde pasif yakalama uygulaması üç telefon modelinde çalıştı; otomatik kalite kontrollerini geçmek için iki deneme hakkı verdi ve üçüncüde manuel yakalama sundu.
| Ölçüt | Aktif (6 ürün) | Pasif (12 ürün) |
|---|---|---|
| Ortalama süre (ürün başına en kötü durum) | İşlem başına 18,1–23,1 saniye, kullanıcının tüm etkileşimi | Yalnızca makine işlemesi: 0,3–7,4 saniye |
| Memnun olduğunu belirten gönüllüler | Gönüllülerin %88,1–%96,3’ü | Ölçülmedi |
| Yanlış reddedilen gerçek kullanıcılar (medyan) | %4,3 | %1,7 |
| En kötü durumda saldırı kabulü, ürün bazında | %0–%65 | %1,7–%100 |
İki mod farklı ölçüldü; bu nedenle bu rakamlar moddan moda karşılaştırılamaz. Aktif süre gönüllünün tüm etkileşimini kapsar, pasif süre ise gönüllünün yakalama süresi olmadan makine işlemesidir. Memnuniyet yalnızca aktif sistemler için ölçüldü.
Yalnızca bu katılımcı grubu için basit bir hesapla: medyanda, aktif sistemlerde 100 gerçek tekil denemeden yaklaşık 96’sı, pasif sistemlerde ise 100’den 98’i yanlışlıkla saldırı olarak işaretlenmedi. Bu bir tamamlanma oranı değildir. Test yeniden denemeleri veya terki ölçmedi, pasif görüntüler otomatik kalite kontrollerini zaten geçmişti ve medyanlar, bir ABD örnekleminde sistem ve telefon kombinasyonları üzerindendir.
Aktif sonuçlar demografik gruplar arasında daha çok değişti; en geniş fark 46 yaş ve üzeri gönüllülerde görüldü ve sonuçlar akıllı telefon modeline göre de değişti.
Güneydoğu Asya düzenleyici kurumları canlılıktan ne istiyor
| Düzenleyici kurum ve düzenleme | Bağlayıcılık | Canlılık hakkında ne söylüyor |
|---|---|---|
| Vietnam Devlet Bankası (State Bank of Vietnam, SBV): Circular 50/2024 (genelge) ve 77/2025 | Zorunlu (“phải”) | Çevrim içi teyit, ilk veya yeni cihazdan giriş: sertifikalı PAD, 3 dakikalık eşleştirme, ≤10 başarısızlıkta kilit |
| SBV: Circular 17/2024 | Zorunlu (“phải”) | Hesap açılışı: biyometri çipli kimlikle eşleştirilir; canlılık ifadesi yok |
| Malezya Merkez Bankası (Bank Negara Malaysia, BNM): e-KYC politika belgesi | İzin; Ek 4 hesapları için zorunlu | Canlılık modülü; asgari PAD test senaryoları |
| Tayland Merkez Bankası (Bank of Thailand, BOT): 2023 biyometrik teknoloji rehberi | Önerilir | Deneme sınırı, artan gecikme, başka bir yöntem (dipnot 7) |
| MAS: bilgi notu | Önerilir; olabilir | Canlılık sinyalleri; kullanıcıdan eylemi “ayrıca isteyebilir” (çeviri) |
| Filipinler Merkez Bankası (Bangko Sentral ng Pilipinas, BSP): Circular No. 1213 (2025) | Zorunlu | Canlılık ifadesi yok |
| Endonezya Finansal Hizmetler Otoritesi (Otoritas Jasa Keuangan, OJK): POJK 8/2023, 21/2023 | Zorunlu (“wajib”) | Biyometrik faktör; canlılık ifadesi yok |
Vietnam’ın kuralları en ayrıntılı olanlardır. Circular 50/2024/TT-NHNN (genelge), Madde 11(5), çevrim içi bankacılık işlemlerini teyit etmek için yüz eşleştirme kurallarını koyar. Madde 8(6) bunları, bireysel bir müşteri Mobil Bankacılık uygulamasına ilk kez girdiğinde veya yeni bir cihazdan girdiğinde, biyometrik kontrollerin gerekli olduğu yerde uygular. Yüz eşleştirme, NIST SP 800-63B, ISO 30107 veya FIDO gibi uluslararası standartlara dayanarak fotoğraf, video ve 3B maskelerle yapılan sunum saldırılarını tespit edebilmek zorundadır. Madde 11(5) ayrıca bir doğruluk tabanı koyar: en az 10.000 örnek üzerinde, yanlış kabul oranı %0,01’in altındayken yanlış ret oranının %5’in altında olmasını (ya da FIDO gerekliliklerine göre eşdeğerini) şart koşar.
Eşleştirme 3 dakika içinde bitmek zorundadır (“tối đa 03 phút”) ve biyometrik teyit, kurumun belirlediği art arda başarısızlık sınırından sonra kilitlenmek zorundadır; bu sınır en fazla 10’dur. Circular 50, PAD çözümünün FIDO tarafından tanınan bir laboratuvarca sertifikalandırılmasını zaten şart koşuyordu. 1 Mart 2026’dan beri Circular 77/2025/TT-NHNN akredite bir sertifikasyon kuruluşunu da kabul eder. Çıtayı şu sözlerle koyar: “đáp ứng tiêu chuẩn ISO 30107 cấp độ 2 (Level 2) hoặc tương đương” (ISO 30107 Level 2’yi veya eşdeğerini karşılamak). ISO/IEC 30107-3 test yöntemini belirler ve “Level 2” gibi numaralı seviyeleri tanımlamaz. Standardın “değerlendirme seviyeleri” (çeviri) maddesi sistemin hangi parçasının test edildiğini belirtir: PAD alt sistemi, veri yakalama veya tüm sistem. Numaralı seviyeleri iBeta ve FIDO gibi laboratuvarlar ve programlar koyar.
Circular 17/2024/TT-NHNN, Madde 16, elektronik olarak hesap açan bir bankanın müşterinin biyometrisini çipli kimlik kartıyla ya da VNeID elektronik kimlik hesabı üzerinden eşleştirmesini şart koşar. Ne Circular 17 ne de 2025 tarihli değişikliği Circular 25/2025, kendine ait bir canlılık veya PAD şartı koyar.
Circular 50, NIST SP 800-63B’yi standartları arasında sayar. Güncel sürümü olan, Temmuz 2025 tarihli NIST SP 800-63B-4, bir ABD federal rehberidir. Biyometrik sistemlerin “yüz tanıma için PAD uygulamak zorunda” (çeviri) olduğunu söyler ve 0,07’nin altında bir taklitçi saldırı sunumu kabul oranı (impostor attack presentation accept rate, IAPAR) göstermelerinin önerildiğini belirtir. Art arda 5 başarısızlıktan sonra, PAD ile 10’dan sonra, her yeni deneme öncesinde en az 30 saniyelik bir gecikme şart koşar. 50 (PAD ile 100) sonrasında biyometrik kimlik kanıtlamanın devre dışı bırakılmasını ve başka bir faktör sunulmasını şart koşar. Bir mod seçmez.
BNM’nin 15 Nisan 2024 tarihli e-KYC politika belgesi, canlılık tespitini bir kuruluşun “kullanabileceği” (çeviri) üç e-KYC modülünden biri olarak sayar (G 8.10). eKYC ile açılan bazı vadesiz, tasarruf ve yatırım hesapları için Ek 4 üç modülü de zorunlu kılar. Ek 3 asgari test senaryolarını koyar; “DeepFake” testlerini “mümkünse” (çeviri) ister ve PAD testinin “ISO/IEC 30107-3’e uygun olarak yapılabileceğini” (çeviri) söyler. Test örnekleri “bir finansal kuruluşun müşterilerinin demografisini temsil etmek ve yeterince yansıtmak zorundadır” (çeviri).
BOT’un Eylül 2023 tarihli Guideline for Biometric Technology Adoption in Financial Services (finansal hizmetlerde biyometrik teknoloji benimsenmesi rehberi) belgesi, sağlayıcıların kayıt sırasında taklitçileri tespit etmek için prosedürler belirlemesini önerir; örneğin “sunum saldırısı tespiti veya canlılık tespiti teknolojisi ve mümkün olduğunda diğer kontroller” (çeviri) kullanarak. Deneme sınırlarına ilişkin önerilen uygulamasının 7 numaralı dipnotu, 10’dan az başarısız PAD denemesi için NIST SP 800-63B’ye ve Tayland Elektronik İşlemler Geliştirme Ajansı’na işaret eder. Ardından artan bir gecikme, kimlik kanıtlamanın reddedilmesi ve başka bir yöntem önerir.
BSP Circular No. 1213, Series of 2025 (Mayıs 2025), Anti-Financial Account Scamming Act (finansal hesap dolandırıcılığıyla mücadele yasası) kapsamındaki BT risk yönetimi kurallarını değiştirir. Canlılık ifadesi içermez; OJK’nın aklama ile mücadele, terörizmin finansmanıyla mücadele ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanıyla mücadele programlarına ilişkin POJK 8/2023 ve ticari bankaların dijital hizmetlerine ilişkin POJK 21/2023 metinleri de içermez.
“Level 2” ne anlama gelir: ISO 30107, iBeta ve FIDO
iBeta, NIST’in Ulusal Gönüllü Laboratuvar Akreditasyon Programı (National Voluntary Laboratory Accreditation Program, NVLAP) tarafından akredite edilmiş, kapsamında ISO 30107-3 bulunan bir ABD laboratuvarıdır. Kendi üç test seviyesini tanımlar. Level 1, 30 USD’ye kadar maliyetli araçlar kullanır ve hiçbir başarılı saldırıya izin vermez. Level 2, reçine veya lateks maskeler gibi 300 USD’ye kadar araçlar kullanır ve %1’e izin verir.
Bu dolar rakamları iBeta’nın test materyalleri üzerindeki sınırlarıdır ve laboratuvar dışında saldırıların maliyeti hakkında bir şey söylemez. Testi geçmek için bir ürünün artık gerçek kullanıcıların en fazla %15’ini reddetmesine izin verilir; Level 3’te bu sınır %10’dur. iBeta, sonucunun “tedarikçi ürününün sertifikasyonuna dönüşmediğini” (çeviri) söyler.
FIDO Biometrics Requirements (v4.1, Ocak 2025) yüz doğrulaması için iki seviye koyar. Level 1, %1 yanlış kabul oranına ve %7 yanlış ret oranına izin verir. Level 2 yanlış kabulü %0,033’e sıkılaştırır; yanlış ret, referans görüntüye bağlı olarak %7 veya %5’tir. Her iki seviye de saldırı kabulünü saldırı türü başına %7 ve tüm türler genelinde %4 ile sınırlar; 6 Level A ve 8 Level B saldırı türü üzerinden.
FIDO’nun yüz doğrulama sayfası v4.1’i yürürlükteki sürüm olarak listeler ve v5.0’ı listelemez; biyometrik bileşen sayfası ise “Review Draft” (1 Eylül 2026) başlıklı bir dosya olan v5.0’ı da listeler ve v4.1’in 31 Mart 2027’de kullanımdan kalkacağını belirtir. Sürüm 4.1 aktif veya pasif canlılığı belirlemez.
FIDO’nun Level 2’si ile iBeta’nın Level 2’si farklı ölçeklerdir. FIDO’nunki yüz doğrulama sisteminin hata oranlarını belirler; iBeta’nınki saldırı çabasını ve maliyetini, ayrıca izin verilen bir başarı oranını belirler.
Yorumumuz: Vietnam’ın genelgesi “ISO 30107 Level 2 veya eşdeğeri” (çeviri) istediğinde seviye, ISO/IEC 30107-3 test yöntemini belirlediği için iBeta veya FIDO gibi bir laboratuvar ya da programdan gelir.
Nasıl seçilir ve ölçülür: bir kontrol listesi
Bu adımlar, hangi canlılık tespiti modunu çalıştırırsanız çalıştırın geçerlidir.
Uzaktan bir eKYC hunisinde üç aday terk noktası belge yakalama, selfie adımı ve manuel inceleme beklemesidir. Canlılık kontrolü selfie adımının içindedir; dolayısıyla maliyeti o adımın tamamlanmasında görünür. DHS S&T testi, müşterilerinizin hangi modu daha hızlı tamamlayacağını söyleyemez. Bunu herhangi bir şeyi değiştirmeden önce ölçün ve ihtiyaç duyduğunuz saldırı kapsamı karşılığında ne kadar tamamlanma oranından vazgeçeceğinize önceden karar verin.
Görüşümüze göre adım bazında makul bir başlangıç noktası aşağıdadır; hiçbir düzenleyici kurum veya standart bunu belirlemez.
| Adım | Başlangıç modu | Ne zaman yükseltilir |
|---|---|---|
| Müşteri edinimi selfie’si | Pasif | Düşük güven skorunda veya daha yüksek riskli hesaplarda aktif meydan okuma |
| İşlem teyidi | Pasif | Yüksek tutarlı transferlerde aktif meydan okuma; Vietnam’ın Circular 50’si geçerlidir |
| Hesap kurtarma veya yeni cihaz | Aktif | Tekrarlanan başarısızlıktan sonra başka bir yöntem; Vietnam’ın Circular 50’si geçerlidir |
Her yükseltme, kapsadığı durumlar için aktif adımın maliyetini ekler: DHS S&T testinde bu, ABD’li gönüllüler ve test edilen ürünler için 18–23 saniyelik kullanıcı süresi ve %4,3’lük medyan yanlış retti. Bu önce pasif, sonra aktife yükselten akışa tedarikçiler hibrit veya kademeli canlılık (hybrid or step-up liveness) der.
DHS S&T testi (ABD) üç saldırı sınıfı kullandı, BNM’nin Ek 3’ü (Malezya) 2B ve 3B maskeleri ile “ShallowFake” görüntülerini koyar ve Circular 50/2024 (Vietnam) fotoğraf, video ve 3B maskeleri anar.
Laboratuvarı, seviyeyi, ürün sürümünü, cihazı ve gerçek kullanıcı ret sınırını kontrol edin (iBeta; FIDO). Bir laboratuvarın ölçtüğü oranlar başka bir laboratuvarda her zaman aynı çıkmayabilir (ISO/IEC 30107-3).
Laboratuvarın hangi modu, yapılandırmayı ve yakalama akışını test ettiğini sorun. Farklı bir modu veya yapılandırmayı kapsıyorsa, onu yalnızca o kurulum için kanıt sayın.
Herhangi bir değişiklikten önce yaş grubu ve cihaz bazında dört metrik kaydedin:
- tamamlanma: adımı bitiren kullanıcıların payı;
- yeniden denemeler: adımı bitiren kullanıcı başına deneme;
- süre: adımın başlangıcından sonuca kadar geçen saniye;
- yanlış retler: başarısız olan gerçek kullanıcılar; hedef değil, referans noktaları: DHS S&T testinde %4,3 (aktif) ve %1,7 (pasif) medyanları, iBeta’nın %15 tavanı, FIDO’nun %7 veya %5’i ve Vietnam’ın %5’in altı (Circular 50/2024).
Yukarıdaki tablodan bir yükseltme eklediğinizde kontrol edilecek kazanım, yükseltilen durumlarda saldırı kapsamıdır; izlenecek maliyet ise selfie adımındaki tamamlanma ve yanlış retlerdir. Değişiklikten sonra 4. adımı tekrarlamanızı ve sonucu başlangıç değerinizle karşılaştırmanızı öneriyoruz.
Başarısız denemelere sınır koyun, sonra gecikmeler ekleyin ve başka bir yöntem sunun: BOT rehberi artan bir gecikmeyi önerir (dipnot 7) ve NIST SP 800-63B-4 her yeni deneme için en az 30 saniye şart koşar. Vietnam’da çevrim içi bankacılık teyidinde art arda en fazla 10 başarısızlık sınırında kilitleyin (Circular 50/2024).
BNM’nin SSS’si (soru 4), yanlış negatif müşterilerin “hemen reddedilmemesi önerilir” (çeviri) der; bu nedenle bir telafi yolu tanımlayın.
İşlem teyidi ve yeni cihazdan girişler için PAD sertifikasyonunun Circular 77/2025’in “ISO 30107 Level 2 veya eşdeğeri” (çeviri) ifadesiyle uyuştuğunu teyit edin.
Bu makale genel bilgi niteliğindedir ve hukuki danışmanlık sayılmaz. Kaynaklar 12 Kasım 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir. Bu sayfadaki tüm alıntılar bizim çevirimizdir: İngilizce yayımlanmış metinler özgün İngilizcelerinden, Vietnamca metinler asıl makaledeki İngilizce çevirilerinden, BOT rehberi ise gayriresmî İngilizce çevirisinden çevrilmiştir; özgün dilinde verilen Vietnamca ve Endonezce sözcükler olduğu gibi alıntılanmıştır. Test sonuçları test edilen ürünler için geçerlidir. Kuruluşların, bu metinlerin kendileri açısından nasıl uygulandığını düzenleyici kurumlarıyla veya hukuk danışmanıyla teyit etmeleri önerilir.
Pasif ve aktif canlılık, PAD’i çalıştırmanın iki yolunun sektör etiketleridir. DHS S&T testi iki modu farklı ölçtü ve ürünleri her mod içinde büyük farklılık gösterdi. Kontrol ettiğimiz hiçbir Güneydoğu Asya düzenleyici metni bir mod seçmez. Vietnam çevrim içi bankacılık işlemlerinin teyidi için en ayrıntılı kuralları koyar; hesap açılış kuralı ise kendine ait bir canlılık şartı eklemez.
Birlikte ele alındığında kaynaklar, ürünün ve test raporunun size etiketten daha çok şey söylediğini düşündürür. Elinizde bölgesel kullanıcı verisi olmadığından, her iki modun tamamlanma maliyeti, herhangi bir değişiklikten önce ve sonra kendi selfie adımınızda ölçülmesi gereken bir şeydir.