Liveness แบบ Passive กับ Active: ความปลอดภัย ความเร็ว ภาระผู้ใช้

หัวหุ่นปูนปลาสเตอร์สีเทาสองหัวที่เหมือนกัน หัวหนึ่งหันหน้าตรง อีกหัวหันข้าง มีเส้นโค้งสีส้มอยู่เหนือหัวที่หัน

Liveness แบบ Passive กับ Active: แต่ละโหมดจับอะไรได้ การทดสอบสหรัฐหนึ่งครั้งวัดความเร็วและภาระผู้ใช้อย่างไร และผู้กำกับดูแลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำหนดอะไรไว้

ในการรับลูกค้าเข้าระบบจากระยะไกลด้วยการทำความรู้จักลูกค้า (KYC) ทางอิเล็กทรอนิกส์ (e-KYC) การตรวจ Liveness มีสองโหมด: Liveness แบบ Active ขอให้ผู้ใช้ทำบางอย่าง ส่วน Liveness แบบ Passive ตัดสินจากภาพที่จับไว้แล้ว คู่มือนี้เทียบ Liveness แบบ Passive กับ Active กับการทดสอบของรัฐบาลสหรัฐหนึ่งครั้ง มาตรฐานและห้องปฏิบัติการที่ทดสอบ และกฎของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไม่มีแหล่งข้อมูลที่อ้างในที่นี้แหล่งใดวัดว่าผู้ใช้ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตอบสนองอย่างไร และไม่มีตัวบทของหน่วยงานกำกับดูแลฉบับใดเลือกโหมด

Liveness แบบ Passive กับ Active ทำอะไรกันแน่

ISO/IEC 30107-1 นิยามการตรวจจับการมีชีวิตจริงว่าเป็นการวิเคราะห์เพื่อ “พิจารณาว่าตัวอย่างไบโอเมตริกกำลังถูกเก็บจากบุคคลที่มีชีวิตซึ่งอยู่ ณ จุดเก็บตัวอย่างหรือไม่” (แปลจากต้นฉบับ) มาตรฐานเรียกว่าเป็น “ส่วนย่อยของวิธีการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง” (แปลจากต้นฉบับ) และการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง (presentation attack detection หรือ PAD) ครอบคลุมการโจมตีที่ทำที่อุปกรณ์จับภาพ

การตรวจจับการมีชีวิตจริงแบบ Active ขอให้ผู้ใช้ทำสิ่งที่กล้องตรวจได้ เช่น หันศีรษะหรือกะพริบตา สัญญาณแต่ละอย่างขอการตอบสนองที่ของปลอมต้องทำซ้ำให้ได้ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ผู้ทดสอบของ iBeta ปรับการโจมตีกับระบบแบบ Active ให้มีการเคลื่อนไหว การยิ้ม หรือการกะพริบตาตามที่ระบบขอ

การตรวจจับการมีชีวิตจริงแบบ Passive ไม่ต้องให้ผู้ใช้ทำอะไร: ระบบตัดสินจากภาพหรือวิดีโอที่จับไว้แล้ว Monetary Authority of Singapore (MAS) ธนาคารกลางของสิงคโปร์ กล่าวถึงการตรวจจับการมีชีวิตจริงในเอกสารข้อมูล (information paper) “Cyber Risks Associated with Deepfakes” (MAS/TCRS/2025/06, 18 กันยายน 2025) ซึ่งระบุว่าสถาบันควรนำการตรวจจับการมีชีวิตจริงมาใช้ “เพื่อตรวจจับวิดีโอที่ถูกปรับแต่งผ่านการวิเคราะห์การเคลื่อนไหว การวิเคราะห์พื้นผิว การถ่ายภาพความร้อน การวิเคราะห์ความลึก 3 มิติ และการวิเคราะห์พฤติกรรม” (แปลจากต้นฉบับ) และเสริมว่าสถาบันอาจขอให้ผู้ใช้ทำบางอย่างด้วย MAS ไม่ได้เรียกสัญญาณเหล่านี้ว่า Passive และไม่ได้นิยามสัญญาณเหล่านั้น

ISO/IEC 30107-1 ให้ตัวอย่างหลักฐานการมีชีวิตของตนเอง ลักษณะทางกายวิภาครวมถึง “การดูดซับแสงสว่างของผิวหนังและเลือด” (แปลจากต้นฉบับ) และปฏิกิริยาที่ไม่ตั้งใจรวมถึง “ปฏิกิริยาของม่านตาต่อแสงและการทำงานของหัวใจ (ชีพจร)” (แปลจากต้นฉบับ) ปฏิกิริยาที่ตั้งใจรวมถึงการแสดง (presentation) “เพื่อตอบสนองต่อสัญญาณสั่งการ” (แปลจากต้นฉบับ) สำหรับซอฟต์แวร์แบบ Passive NIST IR 8491 (2023) ของ National Institute of Standards and Technology (NIST) ของสหรัฐ พบว่าอัลกอริทึมจำนวนหนึ่งทำได้ดีกับวิดีโอมากกว่าภาพนิ่ง ซึ่งผลที่ดีขึ้นนี้ NIST เรียกว่า “ขึ้นอยู่กับอัลกอริทึมอย่างมาก” (แปลจากต้นฉบับ)

ป้ายกำกับทั้งสองเป็นคำเรียกของอุตสาหกรรม ไม่ใช่คำที่นิยามใน ISO/IEC 30107-1 ทั้งสองโหมดทำงานได้ตอนรับลูกค้าเข้าระบบหรือหลังจากนั้น ในฐานะส่วนหนึ่งของการพิสูจน์ตัวตนด้วยไบโอเมตริก

สิ่งที่แต่ละโหมดจับได้และพลาดในการทดสอบการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง

สิ่งที่การทดสอบพบ

Remote Identity Validation Rally (RIVR) จัดขึ้นสำหรับ Science and Technology Directorate (DHS S&T) ของกระทรวงความมั่นคงแห่งมาตุภูมิสหรัฐ (US Department of Homeland Security) ณ Maryland Test Facility ในช่วงปลายปี 2025 อาสาสมัครชาวสหรัฐ 645 คน แต่ละคนทำหนึ่งธุรกรรมบนโทรศัพท์แต่ละเครื่องกับผลิตภัณฑ์ Active แต่ละตัวจาก 6 ตัว และผลิตภัณฑ์ Passive 12 ตัวประมวลผลภาพเซลฟีที่อาสาสมัครกลุ่มเดียวกันถ่ายด้วยแอป ผลการทดสอบเผยแพร่ในเดือนกุมภาพันธ์–มีนาคม 2026 การทดสอบวัดสิ่งที่ต่างกันสำหรับแต่ละโหมด ซึ่งส่วนว่าด้วยความเร็วอธิบายไว้

ผลลัพธ์แตกต่างกันมากระหว่างผลิตภัณฑ์ ระบบ Active หนึ่งตัวจาก 6 ตัวและระบบ Passive หนึ่งตัวจาก 12 ตัวผ่านเกณฑ์ทั้งด้านความปลอดภัยและความสะดวก ข้อสรุปของการทดสอบเอง: “การโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงที่ใช้ความพยายามต่ำสามารถได้ผล” (แปลจากต้นฉบับ)

NIST IR 8491 ครอบคลุมเฉพาะตัวตรวจจับแบบ Passive ที่เป็นซอฟต์แวร์: 82 อัลกอริทึมจาก 45 ผู้พัฒนา ความแม่นยำ “แตกต่างกันมาก” (แปลจากต้นฉบับ) ระหว่างอัลกอริทึม กรณีใช้งาน และประเภทการโจมตี โดย “เพียงส่วนน้อยของอัลกอริทึมที่ประเมิน” (แปลจากต้นฉบับ) แสดงความสามารถในการตรวจจับที่เด่นชัด NIST ไม่ได้ทดสอบวิธีแบบ challenge-response (ท้าทาย-ตอบสนอง) จึงไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับ Liveness แบบ Active

สิ่งที่การทดสอบไม่ครอบคลุม

ทั้งสองโหมด ตามที่ทดสอบในแหล่งข้อมูลเหล่านี้ ไม่ครอบคลุมการโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ (injection) ซึ่งเป็นการป้อนสื่อแทนกล้อง ISO/IEC 30107 ครอบคลุมเฉพาะการโจมตีที่อุปกรณ์จับภาพ NIST IR 8491 “ไม่ได้กล่าวถึง … การโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ” (แปลจากต้นฉบับ) และการทดสอบของ DHS S&T ไม่รวมการโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ ข้อกำหนดของ FIDO Alliance ระบุว่า challenge-response “อาจช่วยป้องกันการโจมตี โดยเฉพาะที่ซับซ้อนน้อยกว่า” (แปลจากต้นฉบับ) และกำหนดให้ผู้ให้บริการระบบ (vendor) เพียงบันทึกเอกสารมาตรการป้องกันการโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพของตนเท่านั้น

การตรวจ Liveness ใช้เวลานานเท่าใด: ความเร็วและภาระของผู้ใช้ในการทดสอบของสหรัฐหนึ่งครั้ง

ในการทดสอบของ DHS S&T แอปจับภาพแบบ Passive ทำงานบนโทรศัพท์สามรุ่น โดยให้ลองสองครั้งเพื่อผ่านการตรวจคุณภาพอัตโนมัติ และเสนอการจับภาพด้วยตนเองในครั้งที่สาม

ตัวชี้วัดActive (6 ผลิตภัณฑ์)Passive (12 ผลิตภัณฑ์)
เวลาเฉลี่ย (กรณีเลวร้ายที่สุดของแต่ละผลิตภัณฑ์)18.1–23.1 วินาทีต่อธุรกรรม รวมการโต้ตอบทั้งหมดของผู้ใช้0.3–7.4 วินาที เฉพาะการประมวลผลของเครื่อง
ความพึงพอใจเชิงบวก88.1%–96.3% ของอาสาสมัครไม่ได้วัด
ผู้ใช้ตัวจริงที่ถูกปฏิเสธโดยผิดพลาด (ค่ามัธยฐาน)4.3%1.7%
อัตราการยอมรับการโจมตีในกรณีเลวร้ายที่สุด แยกตามผลิตภัณฑ์0%–65%1.7%–100%

สองโหมดถูกวัดต่างกัน จึงนำตัวเลขเหล่านี้มาเปรียบเทียบระหว่างโหมดไม่ได้ เวลาของ Active ครอบคลุมการโต้ตอบทั้งหมดของอาสาสมัคร ส่วนเวลาของ Passive คือการประมวลผลของเครื่องโดยไม่รวมเวลาที่อาสาสมัครถ่ายภาพ ความพึงพอใจวัดเฉพาะระบบ Active เท่านั้น

เป็นเพียงการคำนวณจากกลุ่มตัวอย่างนี้เท่านั้น: ที่ค่ามัธยฐาน ประมาณ 96 ใน 100 ความพยายามครั้งเดียวของผู้ใช้ตัวจริงกับระบบ Active และ 98 ใน 100 กับระบบ Passive ไม่ถูกระบุผิดว่าเป็นการโจมตี นี่ไม่ใช่อัตราการทำขั้นตอนเสร็จ (completion rate) การทดสอบไม่ได้วัดการลองซ้ำหรือการเลิกกลางคัน ภาพแบบ Passive ผ่านการตรวจคุณภาพอัตโนมัติมาก่อนแล้ว และค่ามัธยฐานเป็นของชุดผสมระหว่างระบบกับโทรศัพท์ในกลุ่มตัวอย่างของสหรัฐ

ผลของระบบ Active แตกต่างกันมากกว่าระหว่างกลุ่มประชากร โดยช่องว่างกว้างที่สุดอยู่ที่อาสาสมัครอายุ 46 ปีขึ้นไป และผลยังแตกต่างกันตามรุ่นสมาร์ตโฟน

หน่วยงานกำกับดูแลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำหนดอะไรเรื่อง Liveness

หน่วยงานกำกับดูแลและเอกสารน้ำหนักข้อกำหนดสิ่งที่กล่าวถึงเรื่อง Liveness
State Bank of Vietnam (SBV) ธนาคารแห่งรัฐเวียดนาม: Circular 50/2024 และ 77/2025ต้อง (“phải”)การยืนยันออนไลน์ การเข้าสู่ระบบครั้งแรกหรือบนอุปกรณ์ใหม่: PAD ที่ได้รับการรับรอง การจับคู่ภายใน 3 นาที และการล็อกที่ความล้มเหลวไม่เกิน 10 ครั้ง
SBV: Circular 17/2024ต้อง (“phải”)การเปิดบัญชี: จับคู่ไบโอเมตริกกับชิปบนบัตรประจำตัว ไม่มีถ้อยคำเรื่อง Liveness
Bank Negara Malaysia (BNM) ธนาคารกลางของมาเลเซีย: เอกสารนโยบาย e-KYCอาจ; ต้องสำหรับบัญชีตามภาคผนวก 4โมดูล Liveness สถานการณ์ทดสอบ PAD ขั้นต่ำ
ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.): แนวปฏิบัติเรื่องเทคโนโลยีไบโอเมตริก ปี 2023ควรการจำกัดจำนวนครั้ง การหน่วงเวลาที่เพิ่มขึ้น วิธีอื่น (เชิงอรรถ 7)
MAS: เอกสารข้อมูล (information paper)ควร; อาจสัญญาณ Liveness และสถาบัน “อาจขอให้” (แปลจากต้นฉบับ) ผู้ใช้ทำบางอย่างด้วย
Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) ธนาคารกลางของฟิลิปปินส์: Circular No. 1213 (2025)ต้องไม่มีถ้อยคำเรื่อง Liveness
Otoritas Jasa Keuangan (OJK) หน่วยงานกำกับดูแลภาคบริการทางการเงินของอินโดนีเซีย: POJK 8/2023, 21/2023ต้อง (“wajib”)ปัจจัยไบโอเมตริก ไม่มีถ้อยคำเรื่อง Liveness

กฎของเวียดนามละเอียดที่สุด หนังสือเวียน Circular 50/2024/TT-NHNN ข้อ 11(5) วางกฎการจับคู่ใบหน้าสำหรับการยืนยันธุรกรรมธนาคารออนไลน์ ข้อ 8(6) ใช้กฎเหล่านั้นเมื่อลูกค้าบุคคลธรรมดาเข้าสู่ระบบแอป Mobile Banking ครั้งแรก หรือเข้าสู่ระบบบนอุปกรณ์ใหม่ ซึ่งต้องมีการตรวจไบโอเมตริก การจับคู่ใบหน้าต้องตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงที่ใช้ภาพถ่าย วิดีโอ และหน้ากาก 3 มิติได้ โดยอิงมาตรฐานสากล เช่น NIST SP 800-63B, ISO 30107 หรือ FIDO ข้อ 11(5) ยังกำหนดเกณฑ์ขั้นต่ำด้านความแม่นยำ: อัตราการปฏิเสธผิดพลาดต่ำกว่า 5% ที่อัตราการยอมรับผิดพลาดต่ำกว่า 0.01% หรือเทียบเท่า ตามข้อกำหนดของ FIDO กับตัวอย่างอย่างน้อย 10,000 ตัวอย่าง

การจับคู่ต้องเสร็จภายใน 3 นาที (“tối đa 03 phút”) และการยืนยันด้วยไบโอเมตริกต้องล็อกเมื่อล้มเหลวติดต่อกันถึงเพดานที่สถาบันกำหนด โดยไม่เกิน 10 ครั้ง Circular 50 กำหนดอยู่แล้วว่าโซลูชัน PAD ต้องได้รับการรับรองจากห้องปฏิบัติการที่ FIDO ให้การยอมรับ (FIDO-recognized) ตั้งแต่ 1 มีนาคม 2026 Circular 77/2025/TT-NHNN ยังยอมรับหน่วยรับรองที่ได้รับการรับรองความสามารถ (accredited certification body) ด้วย โดยกำหนดเกณฑ์ด้วยถ้อยคำว่า: “đáp ứng tiêu chuẩn ISO 30107 cấp độ 2 (Level 2) hoặc tương đương” (เป็นไปตามมาตรฐาน ISO 30107 Level 2 หรือเทียบเท่า) ISO/IEC 30107-3 กำหนดวิธีทดสอบและไม่ได้นิยามระดับที่มีหมายเลขอย่าง “Level 2” ข้อว่าด้วย “levels of evaluation” (ระดับการประเมิน) ระบุว่าทดสอบส่วนใดของระบบ ได้แก่ ระบบย่อย PAD การจับข้อมูล หรือทั้งระบบ ห้องปฏิบัติการและโปรแกรมอย่าง iBeta และ FIDO เป็นผู้กำหนดระดับที่มีหมายเลข

Circular 17/2024/TT-NHNN ข้อ 16 กำหนดให้ธนาคารที่เปิดบัญชีทางอิเล็กทรอนิกส์ต้องจับคู่ไบโอเมตริกของลูกค้ากับชิปบนบัตรประจำตัว หรือผ่านบัญชีอัตลักษณ์อิเล็กทรอนิกส์ VNeID ทั้ง Circular 17 และฉบับแก้ไขปี 2025 คือ Circular 25/2025 ไม่ได้วางข้อกำหนดเรื่อง Liveness หรือ PAD ของตนเอง

Circular 50 ระบุ NIST SP 800-63B ไว้ในมาตรฐานของตน ฉบับปัจจุบัน NIST SP 800-63B-4 เดือนกรกฎาคม 2025 เป็นแนวปฏิบัติของรัฐบาลกลางสหรัฐ (US federal guideline) ระบุว่าระบบไบโอเมตริก “ต้องนำ PAD มาใช้สำหรับการจดจำใบหน้า” (แปลจากต้นฉบับ) และควรแสดงอัตราการยอมรับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงของผู้แอบอ้าง (impostor attack presentation accept rate หรือ IAPAR) ต่ำกว่า 0.07 หลังล้มเหลวติดต่อกัน 5 ครั้ง หรือ 10 ครั้งเมื่อใช้ PAD กำหนดให้หน่วงเวลาอย่างน้อย 30 วินาทีก่อนความพยายามแต่ละครั้งถัดไป หลัง 50 ครั้ง (100 ครั้งเมื่อใช้ PAD) กำหนดให้ปิดการพิสูจน์ตัวตนด้วยไบโอเมตริกและเสนอปัจจัยอื่น แนวปฏิบัตินี้ไม่เลือกโหมด

เอกสารนโยบาย e-KYC ของ BNM ลงวันที่ 15 เมษายน 2024 ระบุการตรวจจับการมีชีวิตจริงเป็นหนึ่งในสามโมดูล e-KYC ที่สถาบัน “อาจ” (แปลจากต้นฉบับ) ใช้ (แนวปฏิบัติ G 8.10) สำหรับบัญชีกระแสรายวัน บัญชีออมทรัพย์ และบัญชีลงทุนบางประเภทที่เปิดผ่าน e-KYC ภาคผนวก 4 กำหนดให้ทั้งสามโมดูลเป็นข้อบังคับ ภาคผนวก 3 กำหนดสถานการณ์ทดสอบขั้นต่ำ โดยการทดสอบ “DeepFake” ทำ “หากเป็นไปได้” (แปลจากต้นฉบับ) และระบุว่าการทดสอบ PAD “อาจทำให้สอดคล้องกับ ISO/IEC 30107-3” (แปลจากต้นฉบับ) ตัวอย่างทดสอบ “ต้องเป็นตัวแทนของและสะท้อนข้อมูลประชากรของลูกค้าของ FI อย่างเพียงพอ” (แปลจากต้นฉบับ) (FI คือสถาบันการเงิน)

Guideline for Biometric Technology Adoption in Financial Services (ชื่อภาษาอังกฤษตามฉบับแปลที่ไม่เป็นทางการของ ธปท.) ของ ธปท. เดือนกันยายน 2023 ระบุว่าผู้ให้บริการควรกำหนดขั้นตอนตรวจจับผู้แอบอ้างตอนลงทะเบียน เช่น ใช้ “เทคโนโลยีการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงหรือการตรวจจับการมีชีวิตจริง และมาตรการควบคุมอื่นเมื่อเป็นไปได้” (แปลจากฉบับภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการของ ธปท.) เชิงอรรถ 7 ของแนวปฏิบัติที่แนะนำเรื่องการจำกัดจำนวนครั้ง อ้างถึง NIST SP 800-63B และสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ของไทย สำหรับการพยายามผ่าน PAD ที่ล้มเหลวน้อยกว่า 10 ครั้ง จากนั้นแนะนำให้หน่วงเวลาเพิ่มขึ้น ปฏิเสธการพิสูจน์ตัวตน และใช้วิธีอื่น

หนังสือเวียน BSP Circular No. 1213 Series of 2025 (พฤษภาคม 2025) แก้ไขกฎการบริหารความเสี่ยงด้านไอที ภายใต้ Anti-Financial Account Scamming Act หนังสือเวียนฉบับนี้ไม่มีถ้อยคำเรื่อง Liveness และ POJK 8/2023 ของ OJK ว่าด้วยโครงการป้องกันการฟอกเงิน การต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย และการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การแพร่ขยายอาวุธ และ POJK 21/2023 ว่าด้วยบริการดิจิทัลของธนาคารพาณิชย์ ก็ไม่มีเช่นกัน

ความหมายของ “Level 2”: ISO 30107, iBeta และ FIDO

iBeta เป็นห้องปฏิบัติการของสหรัฐที่ได้รับการรับรองความสามารถ (accredited) จาก National Voluntary Laboratory Accreditation Program (NVLAP) ของ NIST โดยมี ISO 30107-3 อยู่ในขอบเขต iBeta กำหนดระดับการทดสอบสามระดับของตนเอง Level 1 ใช้สิ่งปลอมแปลง (artifacts) ที่มีราคาไม่เกิน USD 30 และไม่ยอมให้มีการโจมตีสำเร็จเลย Level 2 ใช้สิ่งปลอมแปลงราคาไม่เกิน USD 300 เช่น หน้ากากเรซินหรือลาเท็กซ์ และยอมให้อัตราความสำเร็จ 1%

ตัวเลขดอลลาร์เหล่านั้นเป็นเพดานของ iBeta สำหรับวัสดุทดสอบ และไม่ได้บอกอะไรเกี่ยวกับต้นทุนของการโจมตีนอกห้องปฏิบัติการ เพื่อให้ผ่าน ผลิตภัณฑ์ต้องปฏิเสธผู้ใช้ตัวจริงไม่เกิน 15% ในปัจจุบัน หรือ 10% สำหรับ Level 3 iBeta ระบุว่าผลของตน “ไม่ถือเป็นการรับรองผลิตภัณฑ์ของผู้ให้บริการระบบ” (แปลจากต้นฉบับ)

FIDO Biometrics Requirements (v4.1 มกราคม 2025) กำหนดสองระดับสำหรับการยืนยันใบหน้า Level 1 ยอมให้อัตราการยอมรับผิดพลาด 1% และอัตราการปฏิเสธผิดพลาด 7% Level 2 เข้มขึ้นเป็นอัตราการยอมรับผิดพลาด 0.033% โดยอัตราการปฏิเสธผิดพลาดเป็น 7% หรือ 5% ขึ้นกับภาพอ้างอิง ทั้งสองระดับจำกัดอัตราการยอมรับการโจมตีไว้ที่ 7% ต่อประเภทการโจมตี และ 4% รวมทุกประเภท ครอบคลุมการโจมตี 6 ประเภทใน Level A และ 8 ประเภทใน Level B

หน้าการยืนยันใบหน้าของ FIDO ระบุ v4.1 เป็นเวอร์ชันที่ใช้งานอยู่ และไม่ได้ระบุ v5.0 ส่วนหน้าส่วนประกอบไบโอเมตริก (biometric-component) ของ FIDO ระบุ v5.0 ด้วย ซึ่งเป็นไฟล์ที่มีหัวว่า “Review Draft” (1 กันยายน 2026) และหน้านั้นเองกำหนดให้ v4.1 สิ้นสุดการใช้งานในวันที่ 31 มีนาคม 2027 เวอร์ชัน 4.1 ไม่ได้กำหนดว่าต้องใช้ Liveness แบบ Active หรือ Passive

Level 2 ของ FIDO และ Level 2 ของ iBeta เป็นคนละมาตรวัด Level 2 ของ FIDO กำหนดอัตราความผิดพลาดของระบบยืนยันใบหน้า ส่วน Level 2 ของ iBeta กำหนดความพยายามและต้นทุนของการโจมตี บวกกับอัตราความสำเร็จที่ยอมให้

การตีความของเรา: เมื่อหนังสือเวียนของเวียดนามขอ “ISO 30107 Level 2 หรือเทียบเท่า” (แปลจากต้นฉบับ) ระดับนั้นมาจากห้องปฏิบัติการหรือโปรแกรมอย่าง iBeta หรือ FIDO เพราะ ISO/IEC 30107-3 กำหนดวิธีทดสอบ

วิธีเลือกและวัดผล: รายการตรวจสอบ

ขั้นตอนเหล่านี้ใช้ได้ไม่ว่าจะใช้การตรวจจับการมีชีวิตจริงโหมดใด

ในกระบวนการ e-KYC จากระยะไกล จุดที่ผู้ใช้อาจเลิกกลางคัน (drop-off) ที่เป็นไปได้มีสามจุด คือ การถ่ายภาพเอกสาร ขั้นตอนเซลฟี และการรอการตรวจสอบโดยเจ้าหน้าที่ การตรวจ Liveness อยู่ในขั้นตอนเซลฟี ต้นทุนของการตรวจจึงไปปรากฏในอัตราการทำขั้นตอนเสร็จของขั้นตอนนั้น การทดสอบของ DHS S&T บอกไม่ได้ว่าลูกค้าของคุณจะทำโหมดใดเสร็จเร็วกว่า ให้วัดสิ่งนี้ก่อนเปลี่ยนอะไร และตัดสินใจล่วงหน้าว่าจะยอมแลกอัตราการทำขั้นตอนเสร็จได้เท่าใดเพื่อให้ครอบคลุมการโจมตีที่ต้องการ

ในมุมมองของเรา จุดเริ่มต้นที่เหมาะสมในแต่ละขั้นตอนเป็นดังนี้ ไม่มีหน่วยงานกำกับดูแลหรือมาตรฐานใดกำหนดไว้

ขั้นตอนโหมดที่ใช้เริ่มต้นเมื่อใดควรยกระดับ
ภาพเซลฟีตอนรับลูกค้าเข้าระบบPassiveใช้ active challenge (การท้าทายให้ผู้ใช้ตอบสนอง) เมื่อระบบให้คะแนนความเชื่อมั่นต่ำ หรือสำหรับบัญชีที่มีความเสี่ยงสูงกว่า
การยืนยันธุรกรรมPassiveใช้ active challenge กับการโอนมูลค่าสูง ในเวียดนามต้องเป็นไปตาม Circular 50 ด้วย
การกู้คืนบัญชีหรืออุปกรณ์ใหม่Activeใช้วิธีอื่นหลังล้มเหลวซ้ำ ในเวียดนามต้องเป็นไปตาม Circular 50 ด้วย

การยกระดับแต่ละครั้งเพิ่มต้นทุนของขั้นตอน Active สำหรับกรณีที่ครอบคลุม: ในการทดสอบของ DHS S&T คือเวลาของผู้ใช้ 18–23 วินาที และค่ามัธยฐานการปฏิเสธผิดพลาด 4.3% กับอาสาสมัครชาวสหรัฐและผลิตภัณฑ์ที่ทดสอบ ขั้นตอนที่เริ่มด้วย Passive แล้วยกระดับเป็น Active นี้คือสิ่งที่ผู้ให้บริการระบบเรียกว่า Liveness แบบไฮบริดหรือแบบ step-up

รายการตรวจสอบ
ระบุการโจมตีที่ต้องหยุดให้ได้ แยกตามตลาด

การทดสอบของ DHS S&T (สหรัฐ) ใช้การโจมตีสามประเภท ภาคผนวก 3 ของ BNM (มาเลเซีย) กำหนดหน้ากาก 2 มิติและ 3 มิติ และภาพ “ShallowFake” และ Circular 50/2024 (เวียดนาม) ระบุภาพถ่าย วิดีโอ และหน้ากาก 3 มิติ

ขอรายงานจากห้องปฏิบัติการ

ตรวจสอบห้องปฏิบัติการ ระดับ เวอร์ชันผลิตภัณฑ์ อุปกรณ์ และเพดานการปฏิเสธผู้ใช้ตัวจริง (iBeta; FIDO) อัตราที่ได้จากห้องปฏิบัติการหนึ่งอาจไม่ได้ผลเท่าเดิมเมื่อทดสอบที่ห้องปฏิบัติการอื่น (ISO/IEC 30107-3)

ถามว่ารายงานครอบคลุมโหมดใด

ถามว่าห้องปฏิบัติการทดสอบโหมด การกำหนดค่า และขั้นตอนการจับภาพแบบใด หากครอบคลุมโหมดหรือการกำหนดค่าอื่น ให้ถือเป็นหลักฐานสำหรับการตั้งค่านั้นเท่านั้น

วัดผลที่ขั้นตอนเซลฟี

ก่อนเปลี่ยนอะไร ให้บันทึกตัวชี้วัดสี่ตัวแยกตามช่วงอายุและอุปกรณ์:

  • การทำขั้นตอนเสร็จ (completion): สัดส่วนผู้ใช้ที่ทำขั้นตอนนั้นเสร็จ
  • การลองซ้ำ (retries): จำนวนครั้งที่พยายามต่อผู้ใช้ที่ทำเสร็จ
  • เวลา: จำนวนวินาทีตั้งแต่เริ่มขั้นตอนจนได้ผล
  • การปฏิเสธผิดพลาด (false rejections): ผู้ใช้ตัวจริงที่ไม่ผ่าน จุดอ้างอิง ไม่ใช่เป้าหมาย: ค่ามัธยฐาน 4.3% (Active) และ 1.7% (Passive) ในการทดสอบของ DHS S&T เพดาน 15% ของ iBeta 7% หรือ 5% ของ FIDO และต่ำกว่า 5% ของเวียดนาม (Circular 50/2024)
เปลี่ยนทีละอย่าง แล้วทดสอบซ้ำ

เมื่อเพิ่มการยกระดับจากตารางข้างต้น สิ่งที่ต้องตรวจสอบเพื่อดูผลดีคือการครอบคลุมการโจมตีในกรณีที่ยกระดับ ส่วนต้นทุนที่ต้องเฝ้าดูคืออัตราการทำขั้นตอนเสร็จและการปฏิเสธผิดพลาดที่ขั้นตอนเซลฟี เราเสนอแนะให้ทำขั้นตอนที่ 4 ซ้ำหลังการเปลี่ยนแปลงและเปรียบเทียบผลกับค่าฐานของคุณ

กำหนดเส้นทางเมื่อล้มเหลวไว้ล่วงหน้า

จำกัดจำนวนครั้งที่ล้มเหลว จากนั้นเพิ่มการหน่วงเวลาและเสนอวิธีอื่น: แนวปฏิบัติของ ธปท. แนะนำให้หน่วงเวลาเพิ่มขึ้น (เชิงอรรถ 7) และ NIST SP 800-63B-4 กำหนดให้หน่วงอย่างน้อย 30 วินาทีต่อความพยายามแต่ละครั้งถัดไป สำหรับการยืนยันธนาคารออนไลน์ในเวียดนาม ให้ล็อกหลังล้มเหลวติดต่อกันไม่เกิน 10 ครั้ง (Circular 50/2024)

เตรียมรับผลลบลวง

FAQ ของ BNM (คำถามที่ 4) ระบุว่าลูกค้าที่ได้ผลลบลวง (false-negative) “ไม่ควรถูกปัดทิ้งทันที” (แปลจากต้นฉบับ) จึงให้กำหนดเส้นทางแก้ไข

ในเวียดนาม ตรวจใบรับรอง

สำหรับการยืนยันธุรกรรมและการเข้าสู่ระบบบนอุปกรณ์ใหม่ ให้ยืนยันว่าใบรับรอง PAD ตรงกับถ้อยคำ “ISO 30107 Level 2 หรือเทียบเท่า” (แปลจากต้นฉบับ) ของ Circular 77/2025

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปและไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมาย ตรวจสอบแหล่งข้อมูลเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2026 ข้อความที่อ้างอิงทั้งหมดในหน้านี้เป็นคำแปลของเราเอง ตัวบทภาษาอังกฤษและภาษาเวียดนามแปลโดยเรา ส่วนแนวปฏิบัติของ ธปท. แปลจากฉบับแปลภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการ ถ้อยคำภาษาเวียดนามและภาษาอินโดนีเซียที่ยกไว้ รวมถึงป้ายกำกับอย่าง Level 2, Review Draft, DeepFake และ ShallowFake และชื่อข้อ “levels of evaluation” คงไว้ตามต้นฉบับ ผลการทดสอบใช้กับผลิตภัณฑ์ที่ทดสอบเท่านั้น สถาบันควรยืนยันกับหน่วยงานกำกับดูแลหรือที่ปรึกษากฎหมายว่าตัวบทเหล่านี้ใช้กับตนอย่างไร

บทสรุป

Liveness แบบ Passive และ Active เป็นป้ายกำกับของอุตสาหกรรมสำหรับสองวิธีในการดำเนินการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง การทดสอบของ DHS S&T วัดสองโหมดต่างกัน และผลิตภัณฑ์ของการทดสอบแตกต่างกันมากภายในแต่ละโหมด ไม่มีตัวบทของหน่วยงานกำกับดูแลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ฉบับใดที่เราตรวจสอบเลือกโหมด เวียดนามวางกฎละเอียดที่สุด สำหรับการยืนยันธุรกรรมธนาคารออนไลน์ ขณะที่กฎการเปิดบัญชีของเวียดนามไม่ได้เพิ่มข้อกำหนดเรื่อง Liveness ของตนเอง

เมื่อพิจารณารวมกัน แหล่งข้อมูลเหล่านี้บ่งชี้ว่าผลิตภัณฑ์และรายงานการทดสอบบอกอะไรได้มากกว่าป้ายกำกับ เมื่อไม่มีข้อมูลผู้ใช้ในภูมิภาค ต้นทุนด้านอัตราการทำขั้นตอนเสร็จของแต่ละโหมดเป็นสิ่งที่ควรวัดที่ขั้นตอนเซลฟีของคุณเอง ทั้งก่อนและหลังการเปลี่ยนแปลงใด ๆ

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ถาม
Liveness แบบ Active กับ Passive ต่างกันอย่างไร
Liveness แบบ Active ขอให้ผู้ใช้ทำสิ่งที่กล้องตรวจได้ เช่น หันศีรษะหรือกะพริบตา Liveness แบบ Passive วิเคราะห์ภาพเซลฟีหรือวิดีโอที่จับไว้แล้วโดยไม่ต้องให้ผู้ใช้ทำอะไร ทั้งสองเป็นป้ายกำกับของอุตสาหกรรม ISO/IEC 30107-1 ถือการตรวจจับการมีชีวิตจริงเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
การตรวจจับการมีชีวิตจริงแบบ Passive ทำงานอย่างไร
ระบบตรวจภาพหรือวิดีโอที่จับไว้เพื่อหาสัญญาณว่าเป็นบุคคลที่มีชีวิต โดยไม่ขอให้ผู้ใช้ทำอะไร ตัวอย่างหลักฐานการมีชีวิตของ ISO/IEC 30107-1 รวมถึงผิวหนังและเลือดดูดซับแสง และม่านตาตอบสนองต่อแสง ธนาคารกลางของสิงคโปร์ระบุสัญญาณอย่างการเคลื่อนไหว พื้นผิว และการวิเคราะห์ความลึก 3 มิติ สำหรับการตรวจจับการมีชีวิตจริง โดยไม่ได้นิยามสัญญาณเหล่านั้น การทดสอบของ NIST ปี 2023 กับตัวตรวจจับแบบ Passive 82 ตัวพบว่าความแม่นยำแตกต่างกันมากระหว่างอัลกอริทึมและประเภทการโจมตี และไม่ได้ครอบคลุมการโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
Liveness แบบ Active ปลอดภัยกว่า Passive หรือไม่
ไม่เสมอไป ในการทดสอบของรัฐบาลสหรัฐปี 2025 โดย DHS S&T ผลแตกต่างกันมากระหว่างผลิตภัณฑ์ของทั้งสองแบบ ระบบ Active หนึ่งตัวและ Passive หนึ่งตัวผ่านเกณฑ์ทั้งด้านความปลอดภัยและความสะดวก และการโจมตีที่ใช้ความพยายามต่ำก็ยังได้ผลกับบางระบบ การทดสอบวัดสองโหมดต่างกัน
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
การตรวจ Liveness ใช้เวลานานเท่าใด
ในการทดสอบของรัฐบาลสหรัฐปี 2025 โดย DHS S&T เวลาเฉลี่ยต่อธุรกรรมของระบบ Active อยู่ในช่วงประมาณ 18 ถึง 23 วินาที (แยกตามผลิตภัณฑ์ ตามกรณีเลวร้ายที่สุดของแต่ละผลิตภัณฑ์) ส่วนระบบ Passive ใช้ 0.3 ถึง 7.4 วินาทีในการประมวลผลภาพ โดยไม่รวมเวลาที่ผู้ใช้ถ่ายภาพ จึงนำตัวเลขมาเทียบกันไม่ได้ ไม่มีแหล่งข้อมูลที่อ้างในที่นี้แหล่งใดวัดสิ่งนี้กับผู้ใช้ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
หน่วยงานกำกับดูแลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำหนดให้ใช้ Liveness ประเภทใดโดยเฉพาะหรือไม่
ตัวบทของหน่วยงานกำกับดูแลที่อ้างในที่นี้ไม่มีฉบับใดเลือกระหว่าง Passive กับ Active เวียดนามกำหนดให้การตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงได้รับการรับรองตาม “ISO 30107 Level 2 หรือเทียบเท่า” (แปลจากต้นฉบับ) สำหรับการยืนยันธุรกรรมธนาคารออนไลน์ และกฎการเปิดบัญชีของเวียดนามไม่ได้เพิ่มข้อกำหนดเรื่อง Liveness ISO/IEC 30107-3 ไม่ได้นิยามระดับที่มีหมายเลข ห้องปฏิบัติการและโปรแกรมอย่าง iBeta และ FIDO เป็นผู้กำหนด มาเลเซียกำหนดสถานการณ์ทดสอบขั้นต่ำ ไทยแนะนำการจำกัดจำนวนครั้ง และสิงคโปร์ระบุว่าสถาบันอาจขอให้ผู้ใช้ทำบางอย่าง
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
“iBeta Level 2” หมายถึงอะไร
เป็นระดับการทดสอบที่ iBeta ห้องปฏิบัติการของสหรัฐที่ได้รับการรับรองความสามารถ กำหนดขึ้นโดยใช้วิธีการทดสอบของ ISO/IEC 30107-3 เป็นฐาน Level 2 ใช้สิ่งปลอมแปลงราคาไม่เกิน USD 300 เช่น หน้ากากเรซินหรือลาเท็กซ์ และยอมให้โจมตีสำเร็จไม่เกิน 1% ISO/IEC 30107-3 ไม่ได้นิยามระดับที่มีหมายเลข Level 2 ของ FIDO เป็นคนละมาตรวัด และ iBeta ระบุว่าการผ่านไม่ใช่การรับรองผลิตภัณฑ์
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision