Siyasi nüfuz sahibi kişi (PEP) nedir?

Siyasi nüfuz sahibi kişi (PEP) kimdir, FATF’ın 12 No’lu Tavsiyesi ne ister, PEP statüsü ne kadar sürer ve Filipinler’de AMLC ile BSP kuralları nelerdir?
Siyasi nüfuz sahibi kişi (PEP), önde gelen bir kamu göreviyle ya da bir uluslararası kuruluş tarafından önde gelen bir görevle hâlen görevlendirilmiş olan veya daha önce görevlendirilmiş olan bireydir. Mali Eylem Görev Gücü (FATF) standardına göre finansal kuruluşlar, bir müşterinin ya da gerçek faydalanıcının PEP olup olmadığını belirlemek için uygun risk yönetim sistemlerine sahip olmakla (yabancı PEP’ler için) veya makul tedbirler almakla (yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’leri için) yükümlü tutulmalıdır. Ek tedbirler PEP’in türüne ve riske bağlıdır; PEP’lerin aile üyelerini ve yakın ilişkili kişilerini de kapsar.
Bu makale FATF standardını ve ulusal bir örnek olarak Filipinler’in kurallarını ele alır. Filipinler için aktarılan bir kural yalnızca orada geçerlidir.
Siyasi nüfuz sahibi kişi nedir?
FATF Tavsiyeleri Sözlüğüne (Haziran 2026’da güncellendi) göre PEP, bir yabancı ülke tarafından ya da yurt içinde önde gelen kamu görevleriyle veya bir uluslararası kuruluş tarafından önde gelen bir görevle hâlen görevlendirilmiş olan ya da daha önce görevlendirilmiş olan bireydir.
FATF’ın 2013 tarihli siyasi nüfuz sahibi kişilere ilişkin rehberi (FATF bağlayıcı olmadığını belirtir) kaygıyı açıklar: konumları ve nüfuzları nedeniyle birçok PEP, suç gelirlerinin aklanması ve yolsuzluk ile rüşvet dâhil bununla bağlantılı suçlar bakımından “kötüye kullanılma potansiyeli taşıyan konumlardadır” (çeviri). Aynı belge gereklilikleri “önleyici (cezai olmayan) nitelikte” (çeviri) olarak niteler ve bir PEP ile iş ilişkisinin “yalnızca müşterinin PEP olduğunun saptanmasına dayanılarak reddedilmesinin 12 No’lu Tavsiyenin lafzına ve ruhuna aykırı olduğunu” (çeviri) belirtir.
Yabancı, yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’leri
Sözlük, yabancı ve yurt içi PEP’ler için aynı örnekleri verir: devlet ya da hükümet başkanları, üst düzey siyasetçiler, üst düzey hükümet, yargı veya askerî yetkilileri, devlete ait şirketlerin üst düzey yöneticileri ve önemli siyasi parti yetkilileri. Uluslararası kuruluşlar için üst yönetim üyelerini sayar: direktörleri, direktör yardımcılarını ve yönetim kurulu üyelerini ya da eşdeğer görevleri yürütenleri.
| Kategori | Görevin nasıl verildiği | Sözlükten bir örnek |
|---|---|---|
| Yabancı PEP | Yabancı bir ülke tarafından | Başka bir ülkenin üst düzey yargı yetkilisi |
| Yurt içi PEP | Yurt içinde | Devlete ait bir şirketin üst düzey yöneticisi |
| Uluslararası kuruluş PEP’i | Uluslararası bir kuruluş tarafından | Bir direktör yardımcısı ya da yönetim kurulu üyesi |
Rehbere göre yabancı PEP ile yurt içi PEP arasındaki fark, görevi veren ülkedir; “ikamet edilen ülke ya da vatandaşlık gibi diğer unsurlar PEP türünün belirlenmesinde önem taşımaz” (çeviri). Bu unsurlar yine de belirli bir yurt içi PEP’in risk düzeyi bakımından önem taşıyabilir.
PEP sayılmayanlar
Sözlük, tanımın bu kategorilerdeki “orta kademe ya da daha alt kademedeki bireyleri kapsamasının amaçlanmadığını” (çeviri) belirtir. Rehber, bu tür yetkililerin aklama ve terörizmin finansmanı ile mücadele (AML/CFT) kontrollerini aşmak için “bir PEP adına hareket edebileceği” (çeviri) konusunda uyarır.
Rehber ayrıca PEP gerekliliklerini tetikleyen kıdem düzeyinin tam olarak belirtilmediğini, örnek listesinin kapsamlı olmadığını ve önde gelen kamu görevlerinin federal, eyalet veya il ve belediye düzeylerinde bulunabileceğini belirtir.
Aile üyeleri ve yakın ilişkili kişiler
12 No’lu Tavsiye şu cümleyle biter: “Tüm PEP türlerine ilişkin gereklilikler, bu PEP’lerin aile üyeleri veya yakın ilişkili kişileri için de uygulanmalıdır” (çeviri). Tavsiyeler bu terimlerin hiçbirini tanımlamaz. Rehbere göre kapsam “bir ölçüde PEP’in ülkesinin sosyoekonomik ve kültürel yapısına” (çeviri) bağlıdır.
Rehber, kendi amaçları bakımından aile üyelerini bir PEP ile “ya doğrudan (kan hısımlığı) ya da evlilik veya benzeri (medeni) ortaklık biçimleri yoluyla” (çeviri) ilişkili bireyler olarak tanımlar. Yakın ilişkili kişiler, bir PEP ile “sosyal ya da mesleki olarak yakından bağlantılı” (çeviri) bireylerdir. Verdiği örnekler:
- Aile üyeleri: bazı kültürlerde ebeveynler, kardeşler, eşler veya partnerler ve çocuklar; diğerlerinde ayrıca büyükanne ve büyükbabalar ile torunlar ya da kuzenlere, hatta klanlara uzanan bir çevre.
- Yakın ilişkili kişiler: örneğin PEP ile tüzel kişilerin gerçek faydalanıcılığını paylaşan iş ortakları.
Aile üyeleri ve yakın ilişkili kişiler, bağlantılı oldukları PEP türüne uygulanan gerekliliklere tabi olur.
FATF’ın 12 No’lu Tavsiyesi ne gerektirir
12 No’lu Tavsiye ülkelere hitap eder: finansal kuruluşlar PEP tedbirlerini uygulamakla “yükümlü tutulmalıdır” (çeviri); kuruluşu bağlayan yükümlülük ise ulusal kanundan gelir. Tedbirler “olağan müşteri durum tespiti tedbirlerine ek olarak” (çeviri) uygulanır ve 2013 tarihli rehber, 10 ve 12 No’lu Tavsiyeleri “genel müşteri durum tespiti (CDD) gerekliliklerinin bir parçası” (çeviri) olarak ele alır. CDD, Know Your Customer (KYC) kontrollerinin özüdür; bunlar KYC doğrulaması rehberimizde açıklanmıştır. 22 No’lu Tavsiye aynı gereklilikleri, saydığı durumlarda belirlenmiş mali olmayan işletme ve meslekler (DNFBP’ler) için de uygular.
Yabancı PEP’ler
Müşteri de olsa gerçek faydalanıcı da olsa yabancı PEP’ler için 12 No’lu Tavsiyeye göre finansal kuruluşlar şunları yapmakla yükümlü tutulmalıdır:
- müşterinin ya da gerçek faydalanıcının PEP olup olmadığını belirlemek için uygun risk yönetim sistemlerine sahip olmak;
- bu tür iş ilişkilerini kurmak (mevcut müşteriler için sürdürmek) için üst yönetimin onayını almak;
- servet kaynağını ve fon kaynağını belirlemek için makul tedbirler almak;
- iş ilişkisinin sıkılaştırılmış sürekli izlemesini yürütmek.
Rehber, yabancı PEP’lerin “her zaman yüksek riskli kabul edildiğini” (çeviri) belirtir ve 3. tedbirdeki iki kaynağı tanımlar: servet kaynağı, PEP’in tüm servetinin, yani toplam varlıklarının kaynağıdır; fon kaynağı ise iş ilişkisindeki belirli fonların veya diğer varlıkların kaynağıdır.
Yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’leri
Yurt içi PEP’ler ile uluslararası bir kuruluş tarafından önde gelen bir görevle hâlen görevlendirilmiş olan veya daha önce görevlendirilmiş olan kişiler için finansal kuruluşlar, bir müşterinin ya da gerçek faydalanıcının bu iki gruptan birine ait olup olmadığını “belirlemek için makul tedbirler almakla” (çeviri) yükümlü tutulmalıdır. 2., 3. ve 4. tedbirleri uygulamakla ise yalnızca “daha yüksek riskli bir iş ilişkisi hâllerinde” (çeviri) yükümlü tutulmalıdır.
Rehbere göre normal ya da düşük riskli bir ilişki sıkılaştırılmış tedbirler (EDD) gerektirmez; olağan CDD ve izleme uygulanır. Rehber ayrıca yargı bölgelerinin bu PEP’ler için riskin her zaman daha düşük olduğunu varsaymaması gerektiğini ve bir ilişkinin daha sonraki bir aşamada daha yüksek riskli hâle gelebileceğini, bu noktada 12 No’lu Tavsiyenin tedbirlerinin uygulanması gerektiğini ekler.
Hayat sigortası lehtarları
Yukarıdaki dört tedbirden ayrı olarak 12 No’lu Tavsiyeye ilişkin yorumlayıcı not (INR.12) hayat sigortasını kapsar. Finansal kuruluşlar, bir hayat sigortası poliçesinin lehtarlarının ve/veya gerektiğinde lehtarın gerçek faydalanıcısının PEP olup olmadığını en geç ödeme sırasında belirlemek için makul tedbirler almalıdır. Daha yüksek riskler belirlendiğinde finansal kuruluşlar, olağan CDD tedbirlerine ek olarak, poliçe bedelinin ödenmesinden önce üst yönetimi bilgilendirmekle, poliçe sahibiyle olan iş ilişkisinin tamamında sıkılaştırılmış inceleme yürütmekle ve bir şüpheli işlem bildirimi (STR) yapmayı değerlendirmekle yükümlü tutulmalıdır.
Bir kişi ne kadar süre PEP olarak kalır?
FATF Tavsiyeleri sabit bir süre belirlemez. Rehber, “önde gelen bir kamu göreviyle daha önce görevlendirilmiş olan (ancak artık görevlendirilmiş olmayabilecek)” (çeviri) kişiyi kapsayan 12 No’lu Tavsiyeyi “olası bir süresiz yaklaşımla” (çeviri) tutarlı okur ve şunu söyler: eski bir PEP’e yaklaşım “belirlenmiş süre sınırlarına değil, bir risk değerlendirmesine dayanmalıdır” (çeviri). Saydığı olası risk faktörleri:
- kişinin hâlâ uygulayabileceği gayriresmî nüfuzun düzeyi;
- kişinin PEP olarak sahip olduğu görevin kıdem düzeyi;
- önceki ve mevcut görevlerin, örneğin PEP’in halefinin atanması yoluyla ya da aynı esaslı konularla ilgilenmeyi sürdürerek, resmî ya da gayriresmî olarak bağlantılı olup olmadığı.
Rehber, eski bir PEP’in aile üyelerinin ve yakın ilişkili kişilerinin PEP olarak ele alındığı süreyi doğrudan “PEP için risk değerlendirmesine” (çeviri) bağlar. Rehberin örneğinde, kendisi önde gelen bir kamu görevi yürütmeyen yabancı bir PEP’in bebek yaştaki oğlu, ebeveyni PEP sayıldığı sürece yabancı PEP olarak ele alınmalıdır.
Uygulamada PEP taraması
PEP statüsünü belirleme CDD ile başlar; rehber CDD’yi bu amaç için “temel bilgi kaynağı” (çeviri) olarak adlandırır. 12 No’lu Tavsiye ile 2013 tarihli rehber, bu makalede anlatıldığı hâliyle, yükümlülüğün niteliği ve koşulları ilgili bölümlerde verildiği şekliyle şu kontrol listesinde birleşir:
- PEP statüsü ve türü: olağan CDD’ye ek olarak yabancı PEP’ler için uygun risk yönetim sistemleri, yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’leri için makul tedbirler (12 No’lu Tavsiye; Sözlük).
- Yabancı PEP’ler: üst yönetim onayı, servet kaynağını ve fon kaynağını belirlemek için makul tedbirler ve sıkılaştırılmış sürekli izleme (12 No’lu Tavsiye, 2–4. tedbirler).
- Yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’leri: ilişkinin risk değerlendirmesi; daha yüksek riskli bir iş ilişkisi hâllerinde aynı üç tedbir, aksi hâlde olağan CDD (12 No’lu Tavsiye; 2013 tarihli rehber).
- Aile üyeleri ve yakın ilişkili kişiler: bağlantılı oldukları PEP için olduğu gibi (12 No’lu Tavsiye, son cümle).
- Sürekli gözden geçirme: mevcut müşterilerin “PEP evrenindeki değişikliklere karşı ve yalnızca müşteri edinimi sırasında değil” (çeviri) dönemsel olarak izlenmesi ve eski PEP’lere risk temelli bir bakış (2013 tarihli rehber).
Rehber ayrıca bir kuruluşun kullanabileceği diğer kaynaklara da sınırlar getirir:
- Ticari veri tabanları: kullanımları “FATF Tavsiyeleri tarafından zorunlu tutulmaz ve 12 No’lu Tavsiyenin uygulanması için yeterli değildir” (çeviri); bunlar, geleneksel CDD süreçlerinin yerini asla almaması gereken ek bilgi kaynaklarıdır.
- Devlet PEP listeleri: listede yer almak PEP statüsünü doğrulayabilir; “bir listede yer almıyor olmak, bir kişinin yine de PEP olma ihtimalini dışlamaz” (çeviri).
- Müşterinin kendi beyanı: kuruluşlar yalnızca müşterilerin kendi beyanlarına güvenmemelidir; bu beyanlar “aslında yanlış olabilir” (çeviri).
Adları PEP verileriyle karşılaştıran AML taraması araçları bu ek kaynaklar arasında yer alır ve CDD’ye dayalı belirlemeyi destekler. Yaptırım taraması ayrı bir kontroldür ve burada ele alınmamıştır.
Filipinler’de PEP kuralları
Filipinler’in PEP kuralları, Anti-Money Laundering Act of 2001’in (Republic Act No. 9160) değiştirilmiş hâline ilişkin uygulama kuralları ve düzenlemeleri olan 2018 Implementing Rules and Regulations (IRR) içinde yer alır; burada, Anti-Money Laundering Council’in (AMLC; aklama ile mücadele konseyi) yayımladığı Ocak 2021 değişikliği metniyle alıntılanmıştır. IRR, bankalar, elektronik para ihraççıları ve Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP; Filipinler merkez bankası) denetimindeki diğer kuruluşlar gibi “kapsamdaki kişiler” (covered persons) için geçerlidir; PEP tedbirleri “shall” ifadesini kullandığından bağlayıcıdır.
AMLC kurallarına göre kimler PEP sayılır
IRR’nin 2. Kural 1. Bölümü, PEP’i şöyle tanımlar: “(a) politika, operasyonlar veya devlete ait kaynakların kullanımı ya da tahsisi üzerinde esaslı yetkiye sahip olarak Filipinler’de; (b) yabancı bir Devlette; veya (c) uluslararası bir kuruluşta önde gelen kamu mevkiine getirilmiş olan veya getirilmiş bulunmuş bir birey” (çeviri). “Esaslı yetki” (çeviri) ölçütü yalnızca Filipinler’deki mevkiler için geçerlidir. FATF Sözlüğünün aksine IRR örnek mevki listesi vermez ve orta kademedeki yetkililer için açık bir istisna içermez.
Aynı bölüm, PEP’in çevresindeki kişileri tanımlar:
- Yakın aile üyesi: “PEP ile kan veya kayın hısımlığı bakımından ikinci dereceye kadar ilişkili” (çeviri) bireyler, yani kan bağı ya da evlilik yoluyla ilişkili olanlar.
- Yakın ilişki/yakın ilişkili kişi: “sosyal ya da mesleki olarak PEP ile özellikle yakın bir ilişki sürdürdüğü geniş çapta ve alenen bilinen” (çeviri) kişiler; bunlara PEP adına önemli ölçüde yurt içi ve uluslararası finansal işlem yapabilecek konumdaki kişiler de dâhildir.
IRR’nin kapsamdaki kişilerden istedikleri
19. Kural 1.1 Bölümü uyarınca kapsamdaki kişiler, risk ne olursa olsun, PEP’lerin ve onların yakın aile üyeleri ile yakın ilişkilerinin/yakın ilişkili kişilerinin gerçek ve tam kimliğini tespit edecek ve kaydedecektir. 1.3 ve 1.2 Bölümleri, her durumda 18. Kural uyarınca uygulanabilir CDD tedbirlerine ek olarak, PEP türüne göre tedbirler getirir:
| Tedbir | Yabancı PEP’ler (§1.3) | Yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’leri (§1.2) |
|---|---|---|
| PEP statüsünü belirleme | Risk yönetim sistemleri | Makul tedbirler: müşteri, “vekili” (çeviri), gerçek faydalanıcı |
| Kurmak veya sürdürmek için üst yönetim onayı | Gerekli | Yalnızca daha yüksek riskli bir iş ilişkisinde gerekli |
| Servet ve fon kaynağını belirlemek için makul tedbirler | Gerekli | Yalnızca daha yüksek riskli bir iş ilişkisinde gerekli |
| Sıkılaştırılmış sürekli izleme | Gerekli | Yalnızca daha yüksek riskli bir iş ilişkisinde gerekli |
31 Ocak 2020’den beri yürürlükte olan 1.4 Bölümü uyarınca kapsamdaki kişiler, 1.2 ve 1.3 Bölümlerinin ilgili gerekliliklerini tüm PEP türleri için aile üyelerine ve yakın ilişkili kişilere uygulayacaktır.
Hayat sigortası bakımından 19. Kural 2.3 Bölümü uyarınca kapsamdaki kişiler, lehtarların ve lehtarın gerçek faydalanıcısının PEP olup olmadığını belirlemek için makul tedbirler alacaktır ve bu belirleme “en geç ödeme sırasında gerçekleşmelidir” (çeviri). Daha yüksek riskler belirlendiğinde kapsamdaki kişiler, poliçe bedelinin ödenmesinden önce üst yönetimi bilgilendirecek, poliçe sahibiyle olan iş ilişkisinin tamamında sıkılaştırılmış inceleme yürütecek ve bir STR sunmayı değerlendirecektir.
Eski PEP’ler, risk ve ayrımcılık yapmama
BSP, 10 Ekim 2023 tarihli Memorandum No. M-2023-029 ile BSP tarafından denetlenen finansal kuruluşlara (BSFI’ler), IRR’nin 19. Kural 1. Bölümü ile tutarlı olarak PEP müşterilere uygun CDD tedbirleri uygulamalarını hatırlattı. Memorandum, yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’lerinin “otomatik olarak yüksek riskli sayılmadığını” (çeviri), uygulanacak CDD’nin her kuruluşun risk profillemesiyle belirlendiğini, yabancı PEP’ler için ise sıkılaştırılmış tedbirlerin (EDD) gerekli olduğunu belirtir.
Memorandum ayrıca şunu belirtir: PEP’lerin tespitini kolaylaştırmak için BSFI’ler PEP’lere ilişkin bir veri tabanını “benimseyecektir” ve bu veri tabanı “düzenli olarak güncellenecektir” (çeviri); veri tabanı PEP sayılan mevkileri, bu mevkileri işgal eden kişileri ya da her ikisini listeleyebilir ve benimsenmesi “BSFI’nin riski ve bağlamıyla tutarlı olacaktır” (çeviri).
Eski PEP’ler konusunda memorandum şunu söyler: BSFI’ler “‘Bir kez PEP, her zaman PEP’ şeklindeki toptan kavramdan kaçınmalıdır” (çeviri); ayrıca onlara risk temelli bir değerlendirme kullanmalarını önerir. Eski bir PEP’in sınıflandırmasının kaldırılması için saydığı faktörler arasında şunlar bulunur:
- görevin niteliği ve yolsuzluğa ya da devlet fonlarının veya varlıklarının zimmete geçirilmesine açıklığı;
- görevde kalma süresi ve göreve geri dönme olasılığı;
- servet kaynağının ve fonların kökeninin şeffaflığı;
- kişinin görevden ayrıldıktan sonra siyasi olarak ne ölçüde bağlantılı kaldığı.
IRR’nin 26. Kural 7. Bölümü uyarınca kapsamdaki kişiler PEP’lere ya da yakınlarına karşı ayrımcılık yaparsa ve bu nitelik hizmetlere ilişkin olarak “bu kişilerin erişimini reddetmek için tek dayanak olarak kullanılıyorsa” (çeviri), sorumlu kişiler denetleyici kurumlarının uygun gördüğü yaptırımlarla karşılaşır.
Hâlâ açık olan. IRR, eski bir PEP’in artık PEP olmaktan çıktığı bir süre belirlemez; BSP’nin sınıflandırmadan çıkarma faktörleri ise yalnızca BSP tarafından denetlenen finansal kuruluşlara yöneliktir. Diğer kapsamdaki kişiler, örneğin sigortacılar, kendi denetleyici kurumlarının yayımladığı düzenlemelere bakmalıdır.
Kaynaklar 3 Kasım 2026’da kontrol edildi.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya düzenleyici tavsiye niteliği taşımaz. Kuruluşlar, PEP gerekliliklerinin kendileri için nasıl geçerli olduğunu ilgili otorite veya hukuk danışmanıyla teyit etmelidir.
PEP, bir kişinin sahip olduğu ya da sahip olmuş olduğu önde gelen bir görevle tanımlanır; bu görev ister bir kamu görevi ister bir uluslararası kuruluştaki görev olsun. FATF çerçevesi yanıtı PEP türüne ve riske göre ölçeklendirir. Yabancı PEP’ler 12 No’lu Tavsiyenin dört tedbirinin tümünü gerektirir. Yurt içi ve uluslararası kuruluş PEP’leri yalnızca daha yüksek riskli ilişkilerde sıkılaştırılmış tedbir gerektirir; aile üyeleri ve yakın ilişkili kişiler ise bağlantılı oldukları PEP’i izler.
Süre de aynı şekilde ele alınır: ne FATF rehberi ne de Filipinler IRR’si PEP statüsünün sona ereceği bir tarih belirler. FATF rehberi bir risk değerlendirmesine işaret eder; BSP de denetlediği kuruluşlara aynı yönlendirmeyi verir. IRR, FATF yapısını kapsamdaki kişiler için bağlayıcı yükümlülüklere dönüştürür; kendi tanımı vardır ve aile çevresi ilişki derecesine göre belirlenir.
Uygulamada iş CDD üzerinden yürür; listeler ve veri tabanları destek niteliğindedir ve yalnızca PEP statüsü bir müşteriyi geri çevirmek için gerekçe değildir.