NHNN Việt Nam thể chế hóa giám sát PCRT trên cơ sở rủi ro từ 1/12

Được ban biên tập NV Global rà soát

Three grey trays in a row holding low, medium and tall stacks of white paper, beside an orange desk lamp on a white table

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ chấm điểm rủi ro rửa tiền của các đối tượng giám sát và điều chỉnh việc giám sát theo kết quả, theo thông tư có hiệu lực từ 1/12.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền (PCRT) từ ngày 1/12 trong Thông tư 57/2026/TT-NHNN ngày 30/10/2026, được đăng trên cổng thông tin của Chính phủ ngày 9/11. Các đối tượng giám sát sẽ được chấm điểm theo mức độ rủi ro và chịu sự giám sát tương ứng, đồng thời phải cung cấp dữ liệu và chịu trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu đó.

Diễn biến vụ việc

Thông tư do Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh ký thay Thống đốc. NHNN thông báo ban hành thông tư ngày 6/11, sau khi Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng mô tả thông tư tại buổi làm việc ngày 4/11 với các chuyên gia của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), buổi làm việc mà chúng tôi đã đưa tin ngày 5/11. Theo NHNN, thông tư có hiệu lực cùng ngày với các sửa đổi của Luật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15; thông tư dẫn chiếu các sửa đổi đó là Luật số 23/2026/QH16.

Văn bản đã ký gồm 14 trang và 29 điều, không có phụ lục và không có điều khoản chuyển tiếp. Giám sát tuân thủ bao gồm chế độ thông tin, báo cáo theo các điều 15, 25, 26, 34, 36 và 37 của Luật Phòng, chống rửa tiền, quy định nội bộ theo Điều 24 của luật này, và việc tuân thủ chỉ đạo, yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Điều 9).

Giám sát trên cơ sở rủi ro chấm điểm và xếp loại từng đối tượng giám sát theo ba nội dung: rủi ro cấu trúc, rủi ro cố hữu từ khách hàng, sản phẩm, kênh phân phối và khu vực địa lý, và cơ chế kiểm soát, phòng ngừa rủi ro (Điều 10). Đơn vị thực hiện giám sát sẽ định kỳ yêu cầu các đối tượng cung cấp dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro. Danh mục dữ liệu bao gồm thông tin về ngân hàng mẹ của chi nhánh ngân hàng nước ngoài, số lượng khách hàng, số lượng tài khoản và tổng giá trị giao dịch phân theo mức độ rủi ro của khách hàng, khách hàng cư trú hoặc không cư trú và ngành nghề kinh doanh. Thống đốc quyết định phương pháp và công cụ chấm điểm cho từng nhóm đối tượng giám sát, theo từng thời kỳ.

Phó Thống đốc Dũng cho biết ngày 4/11 rằng NHNN đã dùng bộ công cụ đánh giá rủi ro xây dựng cùng IMF trong ba năm, qua ba chu kỳ đánh giá, và gọi thông tư là cơ sở pháp lý chính thức cho giám sát từ xa (off-site).

Đối tượng được xếp loại rủi ro cao có thể bị yêu cầu cập nhật đánh giá rủi ro, sửa đổi quy định nội bộ và tăng cường nguồn lực, đồng thời có thể chịu thanh tra, kiểm tra tại chỗ với tần suất cao hơn (Điều 18). Theo Điều 19, đối tượng được xếp loại rủi ro thấp có thể được thanh tra, kiểm tra ít hơn, nhưng thông tư nêu rõ việc này không miễn trừ trách nhiệm của họ trong thực hiện quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền.

Phó Thống đốc Dũng cũng liên hệ thông tư với cam kết của Việt Nam đối với Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF). Tuyên bố ngày 30/10 của FATF về các phạm vi pháp lý bị giám sát tăng cường nêu “thực hiện giám sát hiệu quả trên cơ sở rủi ro đối với các tổ chức tài chính và các doanh nghiệp và ngành nghề phi tài chính được chỉ định (DNFBP)” (trích dịch) là mục (3) của kế hoạch hành động, và cho biết “FATF sẽ kỳ vọng thấy những cải thiện thực chất vào tháng 2/2027, nếu không FATF sẽ xem xét các bước tiếp theo” (trích dịch).

Vì sao điều này quan trọng

Ngoài việc cung cấp dữ liệu, Điều 27 yêu cầu các đối tượng giám sát phản hồi các yêu cầu bằng văn bản, tham gia các buổi làm việc trực tiếp và thực hiện các biện pháp được áp dụng. Đối tượng nhận được khuyến nghị hoặc cảnh báo phải báo cáo thực trạng, nguyên nhân và kế hoạch khắc phục trong thời hạn nêu trong văn bản đó (Điều 20).

Ngày 9/11, NHNN cũng công bố bản tổng hợp ý kiến góp ý nội bộ đối với dự thảo. Bản này cho thấy cơ quan soạn thảo đồng ý bỏ Phụ lục I của dự thảo sau khi Vụ Pháp chế của NHNN đề nghị cắt giảm những dữ liệu mà cơ quan giám sát có thể lấy từ nguồn khác. Một chi nhánh khu vực cũng đề nghị có thời gian chuyển tiếp để nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin; phần giải trình chỉ đề cập đến ngày có hiệu lực.

Ba nội dung còn để lại cho các văn bản sẽ ban hành sau: phương pháp chấm điểm của Thống đốc (Điều 10); Sổ tay giám sát mà Cục Phòng, chống rửa tiền của NHNN sẽ ban hành (Điều 21); và thời điểm cũng như phương thức yêu cầu cung cấp dữ liệu hằng năm, mà theo phần giải trình của cơ quan soạn thảo, NHNN sẽ ban hành hướng dẫn cụ thể.

Ai chịu ảnh hưởng

  • Các đối tượng báo cáo theo Luật Phòng, chống rửa tiền của Việt Nam thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng của NHNN (Điều 2). Phó Thống đốc Dũng cho biết thông tư bao quát toàn bộ tổ chức tín dụng và tổ chức tài chính phi ngân hàng thuộc thẩm quyền quản lý của NHNN. Theo Điều 24, Vụ Thanh toán của NHNN cung cấp cho đơn vị thực hiện giám sát dữ liệu về cấp phép, kết quả kiểm tra liên quan đến phòng, chống rửa tiền và, khi có đề nghị, thông tin khác về các đối tượng thuộc chức năng, nhiệm vụ của Vụ.

Gợi ý cho doanh nghiệp

  1. Kiểm tra xem hệ thống của mình có xuất được các số liệu phân theo khách hàng, sản phẩm, kênh phân phối và khu vực địa lý như liệt kê tại Điều 10 hay không.
  2. Chuẩn bị cho các yêu cầu giải trình bằng văn bản, nội dung giải trình phải bao gồm thực trạng, nguyên nhân và các biện pháp khắc phục mà đơn vị thực hiện giám sát yêu cầu (Điều 14).
  3. Dự trù các buổi làm việc trực tiếp với thông báo bằng văn bản trước ít nhất 3 ngày làm việc, hoặc theo yêu cầu khác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, và biên bản có chữ ký xác nhận của cả hai bên (Điều 15).
  4. Lập kế hoạch dựa trên việc thông tư áp dụng từ ngày 1/12/2026.

Nguồn

Khu vực