การตรวจจับดีปเฟก: ธนาคารรับมือกลโกงหน้าปลอมได้อย่างไร

หัวหุ่นปูนปลาสเตอร์สีเทา ครึ่งขวาเป็นตาข่ายเหลี่ยมสีเทา มีแถบแสงสีส้มแนวตั้งพาดผ่านรอยต่อ

การตรวจจับดีปเฟก: ใบหน้าปลอมผ่านการตรวจของธนาคารในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้อย่างไร MAS, BNM, ธปท., BSP, OJK, SBV ให้ตรวจอะไร และแต่ละชั้นจับอะไรได้

ดีปเฟกคือภาพ วิดีโอ หรือคลิปเสียงที่สร้างหรือแก้ไขด้วย AI ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีการใช้ดีปเฟกโจมตีการตรวจใบหน้าที่ธนาคารทำในการรับลูกค้าเข้าระบบด้วยการทำความรู้จักลูกค้า (KYC) ทางอิเล็กทรอนิกส์ (e-KYC) และเมื่อลูกค้าอนุมัติการโอนเงินมูลค่าสูง การตรวจจับการมีชีวิตจริงตรวจสิ่งที่แสดงต่อกล้อง ส่วนการควบคุมการโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพตรวจฟีดที่ข้ามกล้องไป ไม่มีการตรวจจับดีปเฟกแบบเดียวที่ครอบคลุมทั้งสองอย่าง

การโจมตีด้วยดีปเฟกต่อ e-KYC และการตรวจใบหน้าของธนาคารทำงานอย่างไร

เอกสารข้อมูล (information paper) ของ Monetary Authority of Singapore (MAS) ธนาคารกลางของสิงคโปร์ เมื่อเดือนกันยายน 2025 ระบุว่าดีปเฟก “มีศักยภาพที่จะเอาชนะโซลูชันการพิสูจน์ตัวตนด้วยไบโอเมตริกที่สถาบันการเงิน (FIs) ใช้” (แปลจากต้นฉบับ) ทั้งในขั้นตอนการรับลูกค้าเข้าระบบและใน “การเข้าสู่ระบบบริการทางการเงินในภายหลังด้วยการพิสูจน์ตัวตนด้วยไบโอเมตริก” (แปลจากต้นฉบับ) กรณีในหัวข้อถัดไปเพิ่มช่วงที่สาม คือการอนุมัติการโอนเงินที่เกินเกณฑ์ที่กำหนด

การโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง (presentation attack): แสดงใบหน้าปลอมต่อกล้อง

ในการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง ผู้โจมตีนำของปลอมมาแสดงต่อหน้ากล้อง เช่น รูปถ่ายที่พิมพ์ออกมา วิดีโอที่เปิดซ้ำ หน้ากาก หรือดีปเฟกที่เปิดบนหน้าจออื่น เฟรมภาพมาจากกล้องจริง และคำถามคือใบหน้านั้นมีชีวิตจริงหรือไม่ ชุดมาตรฐาน ISO/IEC 30107 ว่าด้วยการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง (PAD) ครอบคลุมการโจมตีที่ทำที่อุปกรณ์จับภาพ

การโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ (injection attack): ฟีดปลอมแทนกล้อง

ในการโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ สื่อที่ดัดแปลงหรืออัดไว้ล่วงหน้าเข้าสู่ขั้นตอนการยืนยันตัวตนโดยไม่ผ่านกล้องจริง MAS ระบุสามช่องทางในระดับภาพรวม ได้แก่ ซอฟต์แวร์กล้องเสมือน สคริปต์ที่ฉีดเข้าไปในเบราว์เซอร์ และการดักข้อมูลระหว่างทาง (man-in-the-middle) การโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพอยู่นอกขอบเขตของ ISO/IEC 30107 การทดสอบการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงเพียงอย่างเดียวจึงไม่ครอบคลุมการโจมตีเหล่านี้

ต้นทุนและความพยายาม

ไม่มีแหล่งข้อมูลจากหน่วยงานกำกับดูแล ตำรวจ หรือสหประชาชาติแหล่งใดที่อ้างในที่นี้ระบุตัวเลขต้นทุนของการโจมตีเหล่านี้ มีตัวเลขราคาเครื่องมือดีปเฟกจากผู้ให้บริการภายนอก (vendor) อยู่ แต่เป็นข้ออ้างทางการตลาดและไม่นำมาใช้ที่นี่ เชิงอรรถของแนวปฏิบัติของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) จัดระดับไบโอเมตริกปลอมตามความพยายามที่ต้องใช้ ตั้งแต่ข้อมูลใบหน้าที่ดึงจากโซเชียลมีเดีย (ต่ำ) และวิดีโอที่ใช้หลอกการตรวจจับการมีชีวิตจริง (ปานกลาง) ไปจนถึงหน้ากาก 3 มิติ (สูง)

สำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (UNODC) ระบุผู้ให้บริการซอฟต์แวร์ดีปเฟกมากกว่าสิบรายที่มุ่งเป้าไปที่กลุ่มที่ก่อการฉ้อโกงในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนใหญ่ผ่าน Telegram โดยเสนอดีปเฟกในรูปแบบบริการ และไม่ระบุราคา UNODC ยังรายงานด้วยว่า “เพิ่มขึ้นมากกว่า 600 เปอร์เซ็นต์ในการกล่าวถึงเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับดีปเฟกซึ่งมุ่งเป้าไปที่กลุ่มอาชญากรบนแพลตฟอร์มที่เฝ้าติดตาม ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ถึงกรกฎาคม 2024” (แปลจากต้นฉบับ) นี่คือการกล่าวถึงบนตลาด Telegram ที่เฝ้าติดตาม ไม่ใช่จำนวนเหตุการณ์

เครื่องมือ การตั้งค่า และวิธีทีละขั้นตอนไม่ได้รวมไว้ในที่นี้

สิ่งที่เกิดขึ้นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

  • อินโดนีเซีย สิงหาคม 2024 MAS ระบุว่าสถาบันการเงินแห่งหนึ่งในอินโดนีเซียรายงานว่าภาพดีปเฟกเอาชนะกระบวนการทำความรู้จักลูกค้า (KYC) แบบดิจิทัลของสถาบันในการสมัครสินเชื่อ MAS อ้างการวิเคราะห์กรณีนี้ของ Group-IB
  • เวียดนามและไทย กุมภาพันธ์ 2024 MAS ซึ่งอ้าง Group-IB เช่นกัน ระบุว่าสื่อที่มัลแวร์ขโมยจากโทรศัพท์ของเหยื่อถูกนำไปสร้างดีปเฟกใน “ความพยายามหลอกการพิสูจน์ตัวตนด้วยไบโอเมตริกใบหน้าของธนาคาร” (แปลจากต้นฉบับ) เอกสารไม่ได้ระบุว่าความพยายามเหล่านั้นสำเร็จหรือไม่
  • เวียดนาม พฤษภาคม 2025 ตำรวจ Thái Bình เปิดเผยถึงเครือข่ายการพนันที่ใช้คลิปที่สร้างด้วย AI จากใบหน้าของเจ้าของบัญชี เพื่อผ่านการสแกนไบโอเมตริกของธนาคาร
  • เวียดนาม ตุลาคม 2026 Tuổi Trẻ รายงานเมื่อ 8 ตุลาคม 2026 ว่าผู้อำนวยการฝ่ายการชำระเงินของ State Bank of Vietnam (SBV) ธนาคารแห่งรัฐเวียดนาม กล่าวว่าเครื่องมือดีปเฟกและ AI สามารถผ่านการตรวจไบโอเมตริกบางประเภทได้ และมีการขอให้สถาบันต่าง ๆ ทบทวน อุดช่องโหว่ และเปลี่ยนเทคโนโลยีเก่า ไม่พบตัวบทของ SBV เกี่ยวกับเรื่องนี้

ข้อความแถลงของตำรวจ Thái Bình ระบุสามขั้นตอน คนที่ถูกจ้างไปเปิดบัญชีธนาคาร และบุคคลในต่างประเทศควบคุมแอปธนาคารบนโทรศัพท์ของคนเหล่านั้นจากระยะไกล สำหรับธุรกรรมตั้งแต่ VND 10 ล้านขึ้นไป ซึ่งตำรวจระบุว่าต้องสแกนไบโอเมตริก คลิป AI ใบหน้าของเจ้าของบัญชีแต่ละคนผ่านการตรวจนั้นได้ ตำรวจตรวจพบขบวนการนี้จากการสืบสวนของตนเอง ข้อความแถลงไม่ได้ระบุว่าการตรวจของธนาคารสังเกตเห็นอะไร นี่คือการทำบัญชีม้าแบบอัตโนมัติ: ดีปเฟกเข้ามาแทนเจ้าของบัญชีที่ถูกจ้าง แหล่งที่มา: ข้อความแถลงของตำรวจที่ Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ พิมพ์ซ้ำเมื่อ 1 มิถุนายน 2025 และ VnExpress 29 พฤษภาคม 2025

รายงานของ Group-IB เองเกี่ยวกับกรณีในอินโดนีเซีย (4 ธันวาคม 2024) ซึ่งเป็นข้อมูลที่ผู้ให้บริการภายนอกรายงานเอง ระบุเพิ่มเติมว่าภาพถ่ายเข้ามาทางกล้องเสมือน ผ่านระบบป้องกันการจำลอง (anti-emulation) การป้องกันตัวเองของแอปพลิเคชัน (application self-protection) การจดจำใบหน้า และการตรวจจับการมีชีวิตจริง และทีมของ Group-IB พบ “ความพยายามฉ้อโกงด้วยดีปเฟกมากกว่า 1,100 ครั้ง” (แปลจากต้นฉบับ) จาก “อุปกรณ์เฉพาะ 45 เครื่อง” (แปลจากต้นฉบับ)

ข้อสรุปที่เราอนุมานจากรายงานนี้: ระบบตรวจมองว่าเป็นภาพที่จับจากกล้องสด และรูปแบบดังกล่าวมองเห็นได้ในระดับอุปกรณ์ที่ใช้ร่วมกันข้ามใบสมัครจำนวนมาก ซึ่งการตรวจใบหน้าเพียงอย่างเดียวมองไม่เห็น

สิ่งที่หน่วยงานกำกับดูแลให้ธนาคารตรวจ

ตัวบทของหน่วยงานกำกับดูแลหกแห่งที่อ้างในที่นี้ ได้แก่ MAS, Bank Negara Malaysia (BNM) ธนาคารกลางของมาเลเซีย, ธปท., Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) ธนาคารกลางฟิลิปปินส์, Otoritas Jasa Keuangan (OJK) หน่วยงานกำกับดูแลภาคบริการทางการเงินของอินโดนีเซีย และ SBV

หน่วยงานกำกับดูแลและเอกสารประเภทเอกสารและน้ำหนักข้อกำหนดสิ่งที่ระบุเกี่ยวกับการตรวจใบหน้า
MAS “Cyber Risks Associated with Deepfakes”เอกสารข้อมูล (information paper); “ควร” “อาจ”การตรวจสอบเอกสาร การตรวจจับการมีชีวิตจริง การทดสอบดีปเฟก การควบคุมการโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ
เอกสารนโยบาย e-KYC ของ BNMข้อกำหนด (“S” = ต้อง) และแนวปฏิบัติ (“G” = สนับสนุนให้ทำ)สามโมดูล บังคับสำหรับบัญชีที่มีความเสี่ยงสูงกว่า; เกณฑ์ขั้นต่ำของการทดสอบการตรวจจับการมีชีวิตจริง
Guideline for Biometric Technology Adoption ของ ธปท.แนวปฏิบัติ; “ควร”; ฉบับแปลภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการการตรวจจับการมีชีวิตจริง “เมื่อเป็นไปได้” (แปลจากฉบับภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการของ ธปท.); เป้าหมายความแม่นยำ; ขีดจำกัดจำนวนครั้งที่พยายาม; ขั้นตอนปฏิบัติเมื่อการตรวจไม่ผ่าน
BSP Circular No. 1213หนังสือเวียน; “ต้อง”การควบคุมอุปกรณ์ ความสมบูรณ์ของแอป และการพิสูจน์ตัวตน; ไม่มีการกล่าวถึงดีปเฟกหรือการตรวจจับการมีชีวิตจริง
POJK 8/2023 และ POJK 21/2023 ของ OJKข้อบังคับ; “ต้อง”ปัจจัยไบโอเมตริกในการรับลูกค้าจากระยะไกล; ไม่มีถ้อยคำเรื่องดีปเฟกหรือการตรวจจับการมีชีวิตจริง
Circular 50/2024 ของ SBV ซึ่งแก้ไขโดย Circular 77/2025หนังสือเวียนที่มีผลผูกพัน (“phải” = ต้อง)PAD ที่ได้รับการรับรอง ISO 30107 Level 2 หรือเทียบเท่า; ความสมบูรณ์ของแอป; ไบโอเมตริกสำหรับการโอนเงิน

สิงคโปร์: เอกสารข้อมูลของ MAS

เอกสารข้อมูลของ MAS จัดมาตรการลดความเสี่ยงเป็นหกด้าน โดยสี่ด้านอยู่ในตารางข้างต้น MAS ระบุว่ายังไม่มีรายงานเหตุการณ์ดีปเฟกหลังการรับลูกค้าเข้าระบบในสิงคโปร์

มาเลเซีย: เอกสารนโยบาย e-KYC ของ BNM

เอกสารนโยบายว่าด้วยการทำความรู้จักลูกค้าทางอิเล็กทรอนิกส์ (e-KYC) ของ BNM ซึ่งออกและมีผลบังคับใช้เมื่อ 15 เมษายน 2024 ครอบคลุมสถาบันต่าง ๆ รวมถึงธนาคารที่ได้รับใบอนุญาต บริษัทประกันชีวิต ผู้ประกอบธุรกิจบริการเงิน และผู้ออกตราสารการชำระเงินที่กำหนดซึ่งได้รับอนุมัติ โดยทั่วไป สถาบัน “อาจ” ใช้สามโมดูล ได้แก่ การตรวจสอบเอกสารแสดงตน การจับคู่ไบโอเมตริก และ/หรือการตรวจจับการมีชีวิตจริง (แนวปฏิบัติ G 8.10) โซลูชันของผู้ให้บริการเทคโนโลยีต้องได้รับการประเมินโดยผู้ประเมินอิสระภายนอกที่น่าเชื่อถือ (ข้อกำหนด S 8.22)

สำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีความเสี่ยงสูงกว่า โมดูลเหล่านี้บังคับ (ข้อกำหนด S 8.32–8.33 ภาคผนวก 4) ผลิตภัณฑ์เหล่านั้นคือบัญชีกระแสรายวัน บัญชีออมทรัพย์ และบัญชีการลงทุนประเภทไม่จำกัดเงื่อนไข (unrestricted investment account) “ซึ่งมีความยืดหยุ่นในการฝากและถอนเงินตลอดจนมีฟังก์ชันโอนเงิน” (แปลจากต้นฉบับ) กฎนี้ครอบคลุม “ลูกค้าบุคคลธรรมดารายเดิม” (แปลจากต้นฉบับ) ที่ไม่มีบัญชีเหล่านั้นเลยและสมัครผ่าน e-KYC (เชิงอรรถ 31) สำหรับลูกค้าเหล่านี้ สถาบัน “ต้อง” ดำเนินการอย่างน้อยดังนี้ นอกเหนือจากมาตรการอื่น ๆ คือ ตรวจสอบลูกค้ากับเอกสารแสดงตนที่รัฐออกให้ด้วยไบโอเมตริก ตรวจว่าเอกสารแสดงตนเป็นของแท้ และใช้การตรวจจับการมีชีวิตจริง

ไทย: แนวปฏิบัติของ ธปท.

Guideline for Biometric Technology Adoption in Financial Services ของ ธปท. ระบุว่าผู้ให้บริการควรกำหนดขั้นตอนตรวจจับผู้แอบอ้างเมื่อลงทะเบียน เช่น ใช้ “เทคโนโลยีการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงหรือการตรวจจับการมีชีวิตจริง และการควบคุมอื่นเมื่อเป็นไปได้” (แปลจากฉบับภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการของ ธปท.) สำหรับการเปรียบเทียบใบหน้ากับแหล่งที่เชื่อถือได้ ธปท. แนะนำให้อัตราการยอมรับผิดพลาด (False Acceptance Ratio) ต่ำกว่า 0.1% และอัตราการปฏิเสธผิดพลาด (False Reject Ratio) ต่ำกว่า 3% (เชิงอรรถ 3 ซึ่งอ้าง SP 800-63B ของ National Institute of Standards and Technology (NIST) ของสหรัฐ และ Fast Identity Online (FIDO)) นอกจากนี้ ข่าวประชาสัมพันธ์ของ ธปท. (ฉบับที่ 10/2023 ลงวันที่ 9 มีนาคม 2023) ระบุว่าจำเป็นต้องสแกนใบหน้า เช่น เพื่อเปิดบัญชีธนาคารผ่านแอปธนาคารหรือโอนเงินดิจิทัลเกิน 50,000 บาทต่อธุรกรรม

ฟิลิปปินส์และอินโดนีเซีย: BSP และ OJK

BSP Circular No. 1213 (Series of 2025) นำมาตรา 6 ของ Anti-Financial Account Scamming Act (AFASA) ไปปฏิบัติ มาตรการป้องกันของหนังสือเวียนนี้ “ต้องรวมถึง” (แปลจากหนังสือเวียน) การจำกัดการติดตั้งแอปบนอุปกรณ์ที่ถูก root หรือ jailbreak และบนอีมูเลเตอร์ การระบุลายพิมพ์อุปกรณ์ (device fingerprinting) พร้อมการป้องกันการปลอมแปลง (anti-spoofing) และการบล็อกสคริปต์และระบบอัตโนมัติที่ไม่ได้รับอนุญาต

OJK กำหนดให้มีปัจจัยไบโอเมตริกในการรับลูกค้าเข้าระบบจากระยะไกลโดยสมบูรณ์ (fully remote) (POJK 8/2023 ข้อ 21(5)(c)) และสำหรับธนาคารพาณิชย์ ในการยืนยันตัวตนผ่านวิดีโอและจากระยะไกล (POJK 21/2023 ข้อ 5(7))

เวียดนาม: Circular 50/2024 ฉบับที่แก้ไข

SBV แก้ไขข้อกำหนดด้านความปลอดภัยของธนาคารออนไลน์ คือ Circular 50/2024/TT-NHNN ด้วย Circular 77/2025/TT-NHNN ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 มีนาคม 2026 SBV ระบุว่าเหตุผลคือดีปเฟกและมัลแวร์ ข้อกำหนดนี้ใช้กับสถาบันสินเชื่อ สาขาธนาคารต่างประเทศ ตัวกลางการชำระเงิน และผู้ให้บริการเงินบนมือถือ รวมถึงรายอื่น ๆ

การตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงที่ใช้กับการจับคู่ไบโอเมตริกต้องได้รับการรับรองตาม ISO 30107 Level 2 หรือเทียบเท่า ใบรับรองออกได้จากห้องปฏิบัติการที่ FIDO Alliance ให้การยอมรับ หรือจากหน่วยรับรองที่ได้รับการรับรองความสามารถภายใต้ข้อตกลงพหุภาคีของ International Accreditation Forum (IAF) กฎนี้ใช้ไม่ว่าธนาคารจะสร้างการตรวจเองหรือซื้อจากผู้ให้บริการภายนอก

สำหรับบุคคลธรรมดา การโอนเงินที่เกิน VND 10 ล้าน หรือการโอนที่ทำให้ยอดรวมของวันเกิน VND 20 ล้าน ต้องมีการจับคู่ไบโอเมตริกเพิ่มจากปัจจัยรหัสผ่านครั้งเดียว (one-time password หรือ OTP) FIDO หรือลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ (ภาคผนวกของ Circular 50/2024 ตามที่ Circular 77/2025 กำหนดขึ้นใหม่แทน) สำหรับผู้ให้บริการที่ให้บริการทั้งบุคคลธรรมดาและองค์กร ภาคผนวกฉบับใหม่ตาม Circular 77/2025 เริ่มใช้ตั้งแต่ 1 กรกฎาคม 2026

ชั้นการตรวจจับดีปเฟก: แต่ละชั้นจับอะไรได้และพลาดอะไร

ชั้นการตรวจสิ่งที่จับได้สิ่งที่พลาด
การตรวจสอบเอกสารเอกสารแสดงตนที่มีการแก้ไข; เนื้อหา AI ที่มีลายพิมพ์ (fingerprint) หรือลายน้ำเนื้อหา AI ที่ไม่มีลายพิมพ์หรือลายน้ำ
การเปรียบเทียบใบหน้าภาพเซลฟีของคนละคนใบหน้าสังเคราะห์เดียวกันบนเอกสารแสดงตนและภาพเซลฟี
การตรวจจับการมีชีวิตจริงรูปถ่าย การเปิดซ้ำ และหน้ากากบางประเภทที่แสดงต่อกล้องฟีดที่ฉีดเข้ามา; การโจมตีบางประเภทที่การทดสอบแบบ Passive รับมือได้ไม่ดี
สัญญาณการฉีดข้อมูลภาพ อุปกรณ์ และเซสชันฟีดที่ไม่ได้มาจากกล้อง; แอปที่มีการดัดแปลง; อุปกรณ์ที่ไม่ตรงกันการโจมตีที่ดูเหมือนอุปกรณ์ปกติ เช่นในอินโดนีเซีย
การยืนยันตัวตนเพิ่มเติม (step-up) และการตรวจสอบกรณีที่ชั้นก่อนหน้าระบุว่าน่าสงสัยการโจมตีที่ไม่มีชั้นใดระบุว่าน่าสงสัย

การตรวจสอบเอกสาร

MAS ระบุว่า FIs ควรใช้ “วิธีการที่รัดกุม” (แปลจากต้นฉบับ) ในการตรวจสอบเอกสารแสดงตน ซึ่งรวมถึงการวิเคราะห์เมทาดาทา นิติวิทยาศาสตร์ภาพ ลายน้ำ และลายพิมพ์ (fingerprinting) ซึ่ง MAS อธิบายว่าเป็น “รูปแบบเฉพาะที่โมเดล AI ฝังไว้โดยไม่ได้ตั้งใจ” (แปลจากต้นฉบับ) MAS ยังระบุว่า “เครื่องมือ AI บางตัวอาจไม่ฝังลายพิมพ์หรือลายน้ำ” (แปลจากต้นฉบับ)

การเปรียบเทียบใบหน้า

การเปรียบเทียบใบหน้า ซึ่งเรียกอีกอย่างว่าการยืนยันใบหน้าแบบ 1:1 เปรียบเทียบภาพเซลฟีกับภาพบนเอกสารแสดงตนหรือภาพจากทะเบียน การตีความของเรา: ผลที่ตรงกันแสดงเพียงว่าใบหน้าทั้งสองตรงกัน เอกสารแสดงตนที่ปลอมกับภาพเซลฟีที่มีใบหน้าสังเคราะห์เดียวกันจึงอาจผ่านได้

การตรวจจับการมีชีวิตจริง

การตรวจจับการมีชีวิตจริง ตามที่ ISO/IEC 30107-1 นิยามไว้ คือการวิเคราะห์เพื่อกำหนดว่าตัวอย่าง “ถูกจับภาพจากบุคคลที่มีชีวิตซึ่งอยู่ ณ จุดที่จับภาพ” (แปลจากต้นฉบับ) MAS ระบุว่า FIs ควรนำมาใช้ “เพื่อตรวจจับวิดีโอที่ถูกดัดแปลงผ่านการวิเคราะห์การเคลื่อนไหว การวิเคราะห์พื้นผิว การถ่ายภาพความร้อน การวิเคราะห์ความลึก 3 มิติ และการวิเคราะห์พฤติกรรม” (แปลจากต้นฉบับ) และอาจให้ผู้ใช้ทำสิ่งที่กำหนด เอกสารนี้ระบุสัญญาณเหล่านี้โดยไม่อธิบาย

หน่วยงานด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของสหภาพยุโรป (ENISA) อธิบายว่าสัญญาณเหล่านี้วัดอะไรไว้ในรายงานปี 2022 การตรวจแบบ Active ขอให้ผู้ใช้ทำสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ เช่น หันหน้า กะพริบตา หรือมองตามจุดที่เคลื่อนที่ และตรวจว่าการตอบสนองตรงกัน การเคลื่อนไหวเร็วเป็นสิ่งที่ซอฟต์แวร์ดีปเฟกแบบเรียลไทม์เรนเดอร์ได้ยาก การตรวจแบบ Passive ไม่ต้องให้ทำอะไร โดยมองหาสัญญาณที่ไม่ได้ตั้งใจ เช่น สีผิวที่เปลี่ยนตามชีพจรและการกะพริบตาตามธรรมชาติ และมองหาร่องรอยของการสังเคราะห์ เช่น ร่องรอยจากการบิดภาพใบหน้าและความละเอียดที่ไม่สอดคล้องกัน การตรวจความลึกทำแผนที่เรขาคณิต 3 มิติของใบหน้า ISO/IEC 30107-1 นับปฏิกิริยาที่ไม่ได้ตั้งใจ เช่น “กิจกรรมของหัวใจ (ชีพจร)” (แปลจากต้นฉบับ) และปฏิกิริยาที่ตั้งใจ เช่น “การแสดงไบโอเมตริกเพื่อตอบสนองต่อสัญญาณคำสั่ง” (แปลจากต้นฉบับ) เป็นหลักฐานของการมีชีวิตจริง

การทดสอบของ NIST ปี 2023 กับตัวตรวจจับแบบ Passive ที่ใช้ซอฟต์แวร์พบว่าจับรูปถ่ายที่พิมพ์ การเปิดซ้ำ และหน้ากากบางประเภทได้ดี แม้ว่ามี “อัลกอริทึมเพียงสัดส่วนเล็กน้อย” (แปลจากต้นฉบับ) ที่แสดงความสามารถในการตรวจจับอย่างเด่นชัด อัตราความผิดพลาดกับการโจมตีประเภทอื่น “สูงในทุกอัลกอริทึมที่ทดสอบ” (แปลจากต้นฉบับ) และรายงาน “ไม่ได้กล่าวถึง … การโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพ” (แปลจากต้นฉบับ)

สัญญาณการฉีดข้อมูลภาพ อุปกรณ์ และเซสชัน

MAS ระบุว่า FIs ควรใช้ชุดพัฒนาซอฟต์แวร์ (SDK) สำหรับตรวจจับการฉีดข้อมูลภาพเพื่อระบุ “รูปแบบที่น่าสงสัยและความผิดปกติระหว่างการพยายามยืนยัน” (แปลจากต้นฉบับ) และยังใช้การป้องกันตัวเองของแอปพลิเคชันขณะทำงาน (runtime application self-protection หรือ RASP) ได้ด้วย ในเวียดนาม แอปธนาคารบนมือถือต้องออกจากการทำงานหรือหยุดทำงานและแจ้งเหตุผลแก่ลูกค้า หากตรวจพบเครื่องมือดีบัก (debugger) อีมูเลเตอร์ โค้ดที่ฉีดเข้ามา (hooking) แอปที่แพ็กใหม่ หรือโทรศัพท์ที่ถูก root หรือ jailbreak (ข้อ 8(4) ฉบับที่แก้ไข) BNM ระบุตัวบ่งชี้อุปกรณ์ที่สถาบันอาจใช้ เช่น ที่อยู่ IP ตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ และรหัสอุปกรณ์ (ภาคผนวก 4)

ผลิตภัณฑ์ Liveness ของ NV Global ต้านทานดีปเฟก และต้านทานการฉีดสตรีมวิดีโอด้วย

การยืนยันตัวตนเพิ่มเติม (step-up) และการตรวจสอบโดยเจ้าหน้าที่

ในบรรดาตัวบทที่อ้างในที่นี้ มีสองฉบับที่ระบุสิ่งที่เกิดขึ้นหลังการตรวจไม่ผ่านซ้ำ ๆ หนังสือเวียนของเวียดนามกำหนดให้ต้อง (“phải”) ล็อกการยืนยันด้วยไบโอเมตริกหลังจากล้มเหลวติดต่อกันถึงเพดานที่สถาบันกำหนด โดยไม่เกิน 10 ครั้ง และปลดล็อกได้เฉพาะเมื่อลูกค้าร้องขอหลังจากตรวจสอบลูกค้าแล้ว (Circular 50/2024 ข้อ 11(5)(d)) แนวปฏิบัติของ ธปท. แนะนำลำดับขั้นตอน (หลักการข้อ 3(3) เชิงอรรถ 7) คือจำกัดการพิสูจน์ตัวตนที่ล้มเหลวไว้น้อยกว่า 10 ครั้งสำหรับการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง และน้อยกว่า 5 ครั้งในกรณีอื่น เมื่อถึงเพดานแล้วให้หน่วงเวลาที่เพิ่มขึ้นแบบเลขชี้กำลัง จากนั้นปฏิเสธการพิสูจน์ตัวตนและแนะนำวิธีอื่น

สำหรับลูกค้าตัวจริง แนวปฏิบัติของ ธปท. ขอให้ผู้ให้บริการกำหนดขั้นตอนปฏิบัติสำหรับการยืนยันด้วยไบโอเมตริกที่ล้มเหลว เช่น ขั้นตอนยืนยันทางเลือกหรือเอกสารทางเลือกจากแหล่งที่เชื่อถือได้ (หลักการข้อ 3(4)) คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เรื่อง e-KYC ของ BNM (คำถามข้อ 4) ระบุว่า “ลูกค้าที่ได้ผลลบลวง (false-negative) ไม่ควรถูกปัดทิ้งทันที” (แปลจากต้นฉบับ) และ “ควรพิจารณาการดำเนินการแก้ไขในกรณีที่ลูกค้าพิสูจน์ความถูกต้องแท้จริงของเอกสารแสดงตนของตนได้” (แปลจากต้นฉบับ)

การทดสอบตามมาตรฐาน

MAS ระบุว่า FIs ควรทดสอบการตรวจจับการมีชีวิตจริงเป็นประจำ ด้วยตัวอย่างดีปเฟกจากชุดข้อมูลหลายชุด ภาคผนวก 3 ของ BNM กำหนดสถานการณ์ขั้นต่ำสำหรับการทดสอบการตรวจจับการมีชีวิตจริงของผู้ให้บริการ ซึ่ง “อาจดำเนินการให้สอดคล้องกับ ISO/IEC 30107-3” (แปลจากต้นฉบับ) ได้แก่ หน้ากาก 2 มิติ หน้ากาก 3 มิติ ภาพที่แก้ไขด้วยซอฟต์แวร์ “ShallowFake” การทดสอบ “DeepFake” “หากเป็นไปได้” (แปลจากต้นฉบับ) และการทดสอบการเปิดซ้ำและแบบ man-in-the-middle SBV ของเวียดนามเป็นหน่วยงานกำกับดูแลเพียงรายเดียวในที่นี้ที่ระบุระดับการรับรองสำหรับการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง

มาตรฐานหรือรายงานสิ่งที่ครอบคลุมสถานะ
ISO/IEC 30107-3:2023การทดสอบและการรายงานผลการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงเผยแพร่แล้ว
CEN/TS 18099:2024การตรวจจับการโจมตีแบบฉีดข้อมูลไบโอเมตริก (biometric data injection attack); การโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงอยู่นอกขอบเขตข้อกำหนดทางเทคนิค (Technical Specification) มีผลตั้งแต่ 16 ธันวาคม 2024
ISO/IEC 25456การตรวจจับการโจมตีแบบฉีดข้อมูลไบโอเมตริก (biometric data injection attack)อยู่ระหว่างการพัฒนาที่ ISO

รายการตรวจสอบสำหรับทีมป้องกันการฉ้อโกงและทีมรับลูกค้าเข้าระบบ

ขั้นตอนด้านล่างใช้ได้กับขั้นตอนการยืนยันตัวตนที่มีการตรวจใบหน้าทุกแบบ และระบุแหล่งที่มาของแต่ละข้อ

รายการตรวจสอบ
ระบุทุกช่องทางที่สื่อเข้าสู่ระบบ

ระบุเส้นทางกล้อง อัปโหลด เบราว์เซอร์ และแอป พร้อมการควบคุมที่เห็นแต่ละเส้นทาง (MAS)

ตรวจสอบเอกสาร

มองหาการแก้ไขและลายพิมพ์หรือลายน้ำของ AI (MAS; BNM แนวปฏิบัติ G 8.10; การตรวจนี้เป็นข้อบังคับตามภาคผนวก 4 สำหรับบัญชีที่มีความเสี่ยงสูงกว่า)

แยกการจับคู่ออกจากการตรวจจับการมีชีวิตจริง

ทำเป็นขั้นตอนที่แยกจากกัน (BNM แนวปฏิบัติ G 8.10 และภาคผนวก 4; MAS)

เพิ่มการควบคุมการฉีดข้อมูลภาพและอุปกรณ์

ใช้การตรวจจับการฉีดข้อมูลภาพ การตรวจความสมบูรณ์ของแอป และข้อจำกัดการติดตั้ง (MAS; BSP Circular 1213; ในเวียดนาม Circular 50/2024 ข้อ 8(4) ฉบับที่แก้ไข)

เชื่อมโยงใบสมัครข้ามอุปกรณ์

ใช้ตัวบ่งชี้อุปกรณ์ (BNM ภาคผนวก 4 ไม่บังคับ) และการระบุลายพิมพ์อุปกรณ์ (BSP Circular 1213 บังคับ) ตั้งข้อสงสัยกับใบสมัครจำนวนมากที่มาจากอุปกรณ์เดียว: ในกรณีอินโดนีเซีย Group-IB รายงานว่ามีความพยายามมากกว่า 1,100 ครั้งจากอุปกรณ์ 45 เครื่อง (ข้อมูลที่ผู้ให้บริการภายนอกรายงานเอง)

ทดสอบกับการโจมตีปัจจุบัน

ครอบคลุมอย่างน้อยสถานการณ์ในภาคผนวก 3 ของ BNM และทดสอบการตรวจจับการมีชีวิตจริงกับตัวอย่างดีปเฟก (MAS)

ขอหลักฐาน PAD

สำหรับข้ออ้างใดก็ตามเกี่ยวกับ ISO/IEC 30107-3 ให้ถามว่าใครเป็นผู้ทดสอบ ทดสอบการโจมตีประเภทใด และขอค่าอัตราข้อผิดพลาดในการจำแนกการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลง (attack presentation classification error rate หรือ APCER) และอัตราข้อผิดพลาดในการจำแนกการแสดงตนโดยสุจริต (bona fide presentation classification error rate หรือ BPCER) ของแต่ละประเภท อัตราจากห้องปฏิบัติการหนึ่งไม่จำเป็นต้องทำซ้ำได้ในอีกแห่ง

ขอหลักฐานการฉีดข้อมูลภาพและการรับรอง

ถามว่าการฉีดข้อมูลภาพถูกทดสอบกับ CEN/TS 18099:2024 อย่างไร และในกรณีที่อยู่ภายใต้ข้อกำหนดของ BNM ให้ขอผลการประเมินภายนอก (ข้อกำหนด S 8.22) ในเวียดนาม ให้ขอใบรับรอง ISO 30107 Level 2 (หรือเทียบเท่า) และถามว่าใครเป็นผู้ออก

กำหนดเพดานจำนวนครั้งที่ล้มเหลว

ทำตามลำดับขั้นตอนของ ธปท. (หลักการข้อ 3(3) เชิงอรรถ 7) และในเวียดนาม ให้ล็อกการยืนยันด้วยไบโอเมตริกหลังล้มเหลวติดต่อกันไม่เกิน 10 ครั้ง (Circular 50/2024 ข้อ 11(5)(d))

เปิดทางกลับให้ลูกค้าตัวจริง

เสนอขั้นตอนยืนยันทางเลือก (ธปท. หลักการข้อ 3(4)) ในมาเลเซีย ไม่ควรปัดทิ้งลูกค้าที่ได้ผลลบลวงทันที (BNM FAQ คำถามข้อ 4)

ลดความเสี่ยงจากจุดอ่อนทันที

ในมาเลเซีย ให้ใช้มาตรการลดความเสี่ยงทันทีเมื่อพบจุดอ่อนในโซลูชัน e-KYC (ข้อกำหนด S 8.29 “ต้อง”) การสุ่มตรวจที่เข้มข้นขึ้น การทดสอบย้อนหลัง (back-testing) และแผนงานไม่บังคับ (BNM FAQ คำถามข้อ 15)

ตรวจสอบการยอมรับผิดพลาด

ในมาเลเซีย ให้สุ่มอย่างน้อย 400 เคสต่อเดือน หรือที่ระดับความเชื่อมั่น 95% ด้วยค่าความคลาดเคลื่อน 3% แล้วแต่ว่าอย่างใดสูงกว่า แจ้ง BNM ภายในเจ็ดวันทำการหากอัตราการยอมรับผิดพลาดเกิน 5% ในสองเดือนใดก็ตามภายในสี่เดือน (ภาคผนวก 2)

ทดสอบซ้ำตามกำหนด

BNM กำหนดการตรวจสอบซ้ำ (revalidation) อย่างน้อยทุกสามปี หรือหลังการเปลี่ยนแปลงที่มีสาระสำคัญ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ตรวจสอบแหล่งข้อมูลเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2026 ข้อความที่ยกมาจากตัวบทของหน่วยงานกำกับดูแลแปลเป็นภาษาไทยโดย NV Global ซึ่งเป็นคำแปลที่ไม่เป็นทางการ ข้อความจากตัวบทภาษาเวียดนามเป็นการแปลของ NV Global ที่ไม่เป็นทางการ และข้อความจากแนวปฏิบัติของ ธปท. ยกมาจากฉบับแปลภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการ สถาบันควรยืนยันกับหน่วยงานกำกับดูแลหรือที่ปรึกษากฎหมายของตนว่าตัวบทเหล่านี้ใช้กับตนอย่างไร

สรุป

การโจมตีด้วยดีปเฟกที่อธิบายไว้ในแหล่งข้อมูลที่อ้างในที่นี้มุ่งเป้าสามช่วง ได้แก่ การรับลูกค้าเข้าระบบ การเข้าสู่ระบบด้วยไบโอเมตริกในภายหลัง และการอนุมัติการโอนเงินที่เกินเกณฑ์ที่กำหนด การโจมตีเข้ามาที่หน้ากล้องหรือเข้ามาแทนกล้อง หน่วยงานกำกับดูแลของภูมิภาคอธิบายการตรวจในรูปแบบเอกสารที่ต่างกัน: MAS แนะนำ; BNM กำหนดข้อกำหนดและบังคับการตรวจหลักสำหรับบัญชีที่มีความเสี่ยงสูงกว่า; ธปท. ให้แนวปฏิบัติ; BSP กำหนดให้มีการควบคุมอุปกรณ์และการพิสูจน์ตัวตนโดยไม่เอ่ยถึงดีปเฟก; และ SBV ของเวียดนามกำหนดให้ต้องมีการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงที่ได้รับการรับรอง

เมื่อพิจารณารวมกัน ตัวบทชี้ให้เห็นว่าการตรวจแต่ละอย่าง ตั้งแต่เอกสารจนถึงอุปกรณ์ ครอบคลุมช่องว่างคนละช่อง ในกรณีที่อ้างถึงซึ่งการโจมตีสำเร็จ การโจมตีผ่านการตรวจที่มีอยู่แล้ว การทดสอบและการทบทวนหลังพลาดจึงสำคัญไม่น้อยกว่าตัวการตรวจเอง

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ถาม
การหลอกลวงธนาคารด้วยดีปเฟกคืออะไร
ใช้ใบหน้า วิดีโอ หรือเสียงที่สร้างหรือแก้ไขด้วย AI เพื่อแอบอ้างเป็นบุคคลจริงหรือสร้างตัวตนใหม่ขึ้นมา เพื่อให้การตรวจของธนาคารยอมรับผู้โจมตี ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กรณีที่ MAS และตำรวจเวียดนามอ้างมุ่งเป้าการตรวจใบหน้าในการรับลูกค้าเข้าระบบเพื่อสินเชื่อและในการโอนเงินมูลค่าสูง
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
ธนาคารตรวจจับดีปเฟกได้อย่างไร
ด้วยการซ้อนการตรวจหลายชั้น: ความถูกต้องของเอกสาร การเปรียบเทียบใบหน้ากับเอกสารแสดงตน การตรวจจับการมีชีวิตจริง การควบคุมการฉีดข้อมูลภาพและความสมบูรณ์ของอุปกรณ์ และการทดสอบกับตัวอย่างดีปเฟกเป็นประจำ เอกสารข้อมูลของ MAS เมื่อกันยายน 2025 แนะนำชั้นเอกสาร การตรวจจับการมีชีวิตจริง การฉีดข้อมูลภาพ และการทดสอบ ไม่มีชั้นใดชั้นเดียวที่ครอบคลุมการโจมตีทุกแบบ
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
ดีปเฟกผ่านการจดจำใบหน้าได้หรือไม่
บางกรณีผ่านได้ ตามกรณีที่มีบันทึกไว้ MAS อธิบายกรณีในอินโดนีเซียที่ภาพดีปเฟกซึ่งส่งผ่านเทคโนโลยีกล้องเสมือนเอาชนะกระบวนการ KYC แบบดิจิทัลหรือ e-KYC ของสถาบันการเงินแห่งหนึ่ง การเปรียบเทียบใบหน้าเพียงอย่างเดียวไม่แสดงว่าใบหน้านั้นมีชีวิตจริง และหน่วยงานกำกับดูแลระบุการควบคุมการตรวจจับการมีชีวิตจริงและการฉีดข้อมูลภาพแยกกัน
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
การโจมตีแบบฉีดข้อมูลภาพในการยืนยันด้วยไบโอเมตริกคืออะไร
คือการป้อนสื่อปลอมหรือสื่อที่อัดไว้ล่วงหน้าเข้าสู่ขั้นตอนการยืนยันตัวตนแทนกล้องจริง เช่น ผ่านซอฟต์แวร์กล้องเสมือน อยู่นอกขอบเขตมาตรฐานการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงของ ISO/IEC 30107 CEN/TS 18099:2024 ให้นิยามและแนวทางการตรวจจับและการทดสอบการโจมตีนี้
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
ตัวตรวจจับดีปเฟกและตัวตรวจจับการมีชีวิตจริงทำงานอย่างไร
มีสองชั้น การตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงตรวจว่าใบหน้าที่อยู่หน้ากล้องมีชีวิตจริงหรือไม่ การตรวจแบบ Active ขอให้ผู้ใช้ทำสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ เช่น หันหน้าหรือกะพริบตา ซึ่งซอฟต์แวร์ดีปเฟกแบบเรียลไทม์เรนเดอร์ได้ยาก การตรวจแบบ Passive มองหาสัญญาณที่ไม่ได้ตั้งใจ เช่น สีผิวที่เปลี่ยนตามชีพจรและการกะพริบตาตามธรรมชาติ และมองหาร่องรอยของการสังเคราะห์ เช่น การบิดภาพหรือความละเอียดที่ไม่สอดคล้องกัน การตรวจความลึกเปรียบเทียบเรขาคณิตใบหน้า 3 มิติกับภาพแบน การตรวจจับการฉีดข้อมูลภาพแยกต่างหาก: ยืนยันว่าสื่อมาจากกล้องจริงบนอุปกรณ์จริง ไม่ใช่จากอีมูเลเตอร์หรือสตรีมที่ฉีดเข้ามา หน่วยงานด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของสหภาพยุโรป ENISA (2022) แนะนำให้รวมหลายสัญญาณ NIST พบว่าความแม่นยำแตกต่างกันตามอัลกอริทึมและประเภทการโจมตี
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
หน่วยงานกำกับดูแลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำหนดให้ต้องมีการตรวจจับการมีชีวิตจริงหรือไม่
ขึ้นอยู่กับประเทศและประเภทของตัวบท Circular 50/2024 ของเวียดนามซึ่งแก้ไขโดย Circular 77/2025 กำหนดให้ต้องมีการตรวจจับการโจมตีด้วยสิ่งปลอมแปลงที่ได้รับการรับรองสำหรับการจับคู่ไบโอเมตริก BNM ของมาเลเซียกำหนดให้การตรวจจับการมีชีวิตจริงเป็นข้อบังคับ ควบคู่กับการตรวจสอบเอกสารและไบโอเมตริก สำหรับบัญชีบางประเภทที่เปิดผ่าน e-KYC ได้แก่ บัญชีกระแสรายวัน บัญชีออมทรัพย์ และบัญชีลงทุน (ภาคผนวก 4) นอกเหนือจากนั้นเป็นโมดูลที่สถาบันอาจใช้ แนวปฏิบัติของ ธปท. ยกเป็นตัวอย่างของขั้นตอนป้องกันผู้แอบอ้าง “เมื่อเป็นไปได้” (แปลจากฉบับภาษาอังกฤษที่ไม่เป็นทางการของ ธปท.) MAS แนะนำไว้ในเอกสารข้อมูล Circular 1213 ของฟิลิปปินส์กำหนดให้มีการควบคุมอุปกรณ์และการพิสูจน์ตัวตนแต่ไม่กล่าวถึงการตรวจจับการมีชีวิตจริง และกฎของ OJK อินโดนีเซียที่อ้างในที่นี้กำหนดให้มีปัจจัยไบโอเมตริกโดยไม่กล่าวถึงเรื่องนี้
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision