3 giai đoạn rửa tiền: sắp xếp, phân tán và quy tụ

Chồng xu xám trên cuốn sổ cái đóng che một đồng xu màu cam dưới tia sáng hẹp; phía trước là xu rời trên các tấm kính

3 giai đoạn rửa tiền là gì? Sắp xếp, phân tán và quy tụ được giải thích qua ví dụ ở Đông Nam Á, kèm các biện pháp kiểm soát AML cho từng giai đoạn.

Rửa tiền thường được mô tả qua ba giai đoạn: sắp xếp (placement), phân tán (layering) và quy tụ (integration). Giai đoạn sắp xếp tách tiền thu được từ tội phạm khỏi mối liên hệ trực tiếp với hành vi phạm tội, giai đoạn phân tán che giấu dấu vết, còn giai đoạn quy tụ đưa số tiền đó trở lại sử dụng như thể có nguồn gốc hợp pháp. Đó là cách UN Office on Drugs and Crime (UNODC), tức Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm, mô tả quá trình này, kèm một lưu ý: các vụ việc thực tế có thể gộp, bỏ qua hoặc lặp lại các giai đoạn.

Mô hình này hữu ích vì nó cho các nhóm tuân thủ một cách đặt câu hỏi chung: dòng tiền đang ở đâu trong chu trình, và những biện pháp kiểm soát phòng, chống rửa tiền (AML) và nhận biết khách hàng (KYC) nào có thể nhìn thấy chúng ở điểm đó. Bài viết tập trung vào Đông Nam Á vì Financial Action Task Force (FATF) và UNODC gần đây đã công bố tài liệu khu vực về tiền thu được từ lừa đảo, mạng lưới tài khoản trung gian, casino và tài sản ảo.

Các ví dụ lấy từ Philippines, Singapore và Malaysia, nơi có tài liệu vụ việc từ nguồn sơ cấp, cùng với các phát hiện cấp khu vực của UNODC và FATF. Indonesia, Việt Nam và Thái Lan xuất hiện trong bảng các cơ quan có thẩm quyền. Quy định và rủi ro khác nhau giữa các quốc gia, vì vậy không nên coi bất kỳ ví dụ nào ở đây là điển hình cho cả khu vực.

3 giai đoạn rửa tiền là gì?

Theo lời UNODC, “rửa tiền là việc xử lý tiền thu được từ tội phạm nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của nó” (trích dịch). Ba giai đoạn đó là sắp xếp, phân tán và quy tụ. Chúng đi theo hành trình của dòng tiền: ở giai đoạn sắp xếp, tiền ở gần hành vi phạm tội gốc nhất; đến giai đoạn quy tụ, kẻ rửa tiền đã làm cho tiền trông cách xa hành vi đó hết mức có thể.

Ví dụ về từng giai đoạn rửa tiền

Mỗi hàng ghép một giai đoạn với mục tiêu của kẻ rửa tiền, các kênh điển hình và một ví dụ được mô tả bên dưới.

Giai đoạnMục tiêu của kẻ rửa tiềnKênh điển hình trong các nguồn được dẫnVí dụ trong bài viết này
Sắp xếpĐưa tiền thu được ra khỏi hành vi phạm tội và vào hệ thống tài chínhTài khoản trung gian, công ty vỏ bọc hoặc công ty mới đăng ký, và tài khoản mở bằng danh tính đã bị giao cho người khácSingapore: một số cá nhân giao danh tính số quốc gia của mình cho các đường dây tội phạm, và các đường dây này dùng danh tính đó để mở tài khoản từ xa (Giai đoạn 1)
Phân tánChe giấu dấu vết và tạo khoảng cách giữa dòng tiền với nguồn gốc của nóGiao dịch trung chuyển giữa các tài khoản, junket (bên môi giới đưa khách chơi lớn đến casino), tiền mã hóa và stablecoin (loại tài sản mã hóa được thiết kế để giữ giá trị ổn định)Đông Nam Á (không nêu tên quốc gia): tiền thu từ cờ bạc và gian lận được chuyển qua các điểm thu đổi ngoại tệ, vượt qua hai đường biên giới (UNODC, 2022, được dẫn trong báo cáo năm 2023; Giai đoạn 2)
Quy tụĐưa dòng tiền trở lại sử dụng như thể có nguồn gốc hợp phápBất động sản, tài sản xa xỉ, các dự án kinh doanh, casino trực tuyến và các doanh nghiệp liên quanSingapore, 2023: các nghi phạm nhìn chung dùng tiền bất hợp pháp để mua bất động sản, vàng miếng, đồng hồ xa xỉ và trang sức (Inter-Ministerial Committee, 2024; Giai đoạn 3)

Mô hình này bắt nguồn từ đâu

Ba cơ quan có thẩm quyền mô tả mô hình này trong tài liệu công khai của mình: phần hỏi đáp công khai (FAQ) của FATF, trang tổng quan của UNODC và trang về rửa tiền của Bank Negara Malaysia (BNM).

Mô hình này là một công cụ mô tả được FATF, UNODC và các cơ quan có thẩm quyền quốc gia sử dụng. Nó không phải là một chuẩn mực pháp lý, và các Khuyến nghị của FATF – bộ chuẩn mực quốc tế về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố (AML/CFT) – không sử dụng mô hình này. Định nghĩa pháp lý vận hành theo cách khác. Chẳng hạn, Công ước Viên năm 1988 của Liên Hợp Quốc (Điều 3.1) mô tả rửa tiền qua hành vi, như chuyển đổi hoặc chuyển giao tài sản khi biết tài sản đó có nguồn gốc từ một tội phạm, nhằm che giấu hoặc ngụy trang nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản. Định nghĩa ở mỗi quốc gia lại khác nhau.

Các giai đoạn có luôn diễn ra theo thứ tự không?

Không. UNODC chỉ ra rằng các vụ việc thực tế có thể thiếu một hoặc nhiều giai đoạn, gộp một số giai đoạn hoặc lặp lại vài giai đoạn. Trong chính ví dụ của UNODC, việc một người tiếp tay chuyển tiền (money mule) nộp tiền rồi thanh toán cho một công ty vỏ bọc khiến giai đoạn sắp xếp và giai đoạn phân tán trên thực tế trở thành một.

Một báo cáo năm 2023 của FATF, Egmont Group và INTERPOL về dòng tài chính bất hợp pháp từ gian lận trên không gian mạng cho thấy tiền thu được từ gian lận nhanh chóng được đưa vào mạng lưới rửa tiền. Sau đó, số tiền này được phân tán rất nhanh qua các giao dịch “pass-through” (trung chuyển) giữa các tài khoản trong nước hoặc nước ngoài.

Một tài liệu của FATF công bố tháng 2/2026 về gian lận trên không gian mạng cho biết ngày càng nhiều mô hình như vậy lồng ghép việc rửa tiền ngay từ đầu, sử dụng tài khoản đứng tên hộ, mạng lưới tài khoản trung gian, tài khoản ngân hàng và tài khoản sàn giao dịch bị mua bán, cùng các lệnh chuyển tiền nhanh qua nền tảng fintech. Với người làm phân tích, điểm thực tiễn là một khoản thanh toán có thể thuộc giai đoạn sắp xếp, giai đoạn phân tán hoặc cả hai cùng lúc. Nhãn giai đoạn là một cách để suy luận về rủi ro, nên không cần chờ một trình tự rõ ràng.

Giai đoạn 1: Sắp xếp – cách tiền thu được đi vào hệ thống tài chính

Sắp xếp là điểm đầu vào. Phần FAQ của FATF mô tả đây là việc kẻ rửa tiền đưa lợi nhuận bất hợp pháp vào hệ thống tài chính, và cho biết thêm rằng ở giai đoạn này tiền thường được xử lý tương đối gần với hoạt động phạm tội gốc. BNM mô tả đây là việc đưa tiền bất hợp pháp vào một đối tượng báo cáo.

Có hai thuật ngữ dễ bị nhầm lẫn với chính hành vi rửa tiền. Lừa đảo là tội phạm nguồn tạo ra các khoản tiền thu được. Người tiếp tay chuyển tiền là người có tài khoản được dùng để chuyển các khoản tiền đó.

Theo báo cáo năm 2023, các mạng lưới rửa tiền đứng sau gian lận trên không gian mạng thường có sự tham gia của người tiếp tay chuyển tiền và cũng có thể bao gồm công ty vỏ bọc hoặc doanh nghiệp hợp pháp. Các mạng lưới này trải rộng trên các ngân hàng, công ty thanh toán và chuyển tiền, cùng các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo (VASP). Tội phạm dùng mạng xã hội và nền tảng nhắn tin để tuyển mộ người tiếp tay chuyển tiền xuyên biên giới trên quy mô lớn.

Báo cáo cũng mô tả các xu hướng chung về tài khoản đầu tiên nhận tiền gian lận. Với các hình thức lừa đảo như phishing, mạo danh, lừa đảo tình cảm và lừa đảo việc làm, đó là một tài khoản trung gian của cá nhân. Với xâm phạm email doanh nghiệp và gian lận qua nền tảng giao dịch, đó là tài khoản doanh nghiệp, chẳng hạn của một công ty vỏ bọc hoặc công ty mới đăng ký. Báo cáo lưu ý rằng các xu hướng này có thể không áp dụng cho mọi trường hợp. Hai vụ việc trong báo cáo cho thấy điều này diễn ra như thế nào trong khu vực:

  • Philippines. Trong một vụ việc mà kẻ tổ chức bị bắt vào năm 2019, chủ một cửa hàng nhỏ đã bị tuyển mộ qua một lời mời trông như lời mời làm việc. Sau đó, người chủ cửa hàng này đã thực hiện 83 giao dịch bằng tiền mặt, tổng cộng 3,6 triệu PHP trong sáu tháng, cho một đường dây lừa đảo tình cảm trực tuyến.
  • Singapore. Trong một vụ việc ở Singapore được mô tả trong báo cáo, phân tích của đơn vị tình báo tài chính (FIU) nước này đã phát hiện một mạng lưới gồm 147 cá nhân và 276 tài khoản ngân hàng tại tám ngân hàng. Những cá nhân này đã giao danh tính số quốc gia của mình cho các đường dây tội phạm, và các đường dây này dùng danh tính đó để mở tài khoản từ xa. FIU phát hiện mạng lưới nhờ các thuộc tính dùng chung như mẫu giao dịch, mã định danh thiết bị và thông tin liên lạc.

Các biện pháp kiểm soát tập trung vào danh tính như nhận dạng khách hàng, xác minh danh tính và kiểm tra đăng ký trùng lặp trả lời câu hỏi ai là người mở tài khoản, và vụ việc ở Singapore cho thấy vì sao phân tích thuộc tính dùng chung lại quan trọng. Các biện pháp này cũng có một giới hạn cố hữu: một người thật với giấy tờ thật có thể mở tài khoản rồi sau đó cho mượn hoặc bán tài khoản đó, và các bước kiểm tra khi tiếp nhận khách hàng không thể thấy được việc sử dụng trong tương lai này.

Các dấu hiệu nêu dưới mỗi giai đoạn lấy từ phụ lục chỉ báo của báo cáo năm 2023 và, đối với dấu hiệu về sở hữu, từ ghi chú diễn giải của FATF cho Khuyến nghị 10 (FATF Recommendation 10). Cách nhóm theo giai đoạn là của chúng tôi: bản thân báo cáo trình bày các chỉ báo theo thứ tự từ khâu mở tài khoản đến khâu giám sát giao dịch. Báo cáo cũng lưu ý rằng một chỉ báo riêng lẻ có thể chưa đủ để làm phát sinh nghi ngờ, dù nó có thể là lý do để tiếp tục theo dõi và xem xét. Ở giai đoạn sắp xếp, các dấu hiệu liên quan đến người mở tài khoản và cách tài khoản được sử dụng lần đầu:

  • Chủ tài khoản không thể hoặc không chịu vượt qua các bước thẩm định khách hàng.
  • Thông tin nhận dạng như địa chỉ, số điện thoại hoặc email được dùng chung, dùng lại hoặc không khớp nhau giữa các tài khoản.
  • Một thiết bị hoặc một địa chỉ giao thức internet (IP) gắn với tài khoản của nhiều chủ tài khoản khác nhau.
  • Giao dịch bắt đầu ngay sau khi tài khoản được mở và không phù hợp với mục đích đã khai báo.
  • Khách hàng không giải thích được nguồn tiền hoặc cho biết mình đang giao dịch thay cho người khác.
  • Những cá nhân không có kinh nghiệm tài chính, được giới thiệu là nhà đầu tư, chuyển tiền để mua các khoản đầu tư hoặc sản phẩm tài chính cho các công ty mà trong nhiều trường hợp được thành lập ở các phạm vi pháp lý có rủi ro cao.
  • Công ty nhận tiền vận hành một trang web giao dịch hoặc đầu tư mà trong nhiều trường hợp không được cơ quan giám sát sở tại cấp phép hoặc đưa vào danh sách.

Giai đoạn 2: Phân tán – cách dấu vết được che giấu

Phân tán là để tạo khoảng cách. UNODC mô tả giai đoạn này là che giấu dấu vết để làm thất bại việc truy vết, còn BNM mô tả đó là việc tạo nhiều lớp giao dịch nhằm đưa dòng tiền ra xa nguồn gốc hoặc ngụy trang chúng. Phần FAQ của FATF lưu ý rằng giai đoạn phân tán có thể đi qua một trung tâm tài chính ngoài khơi, một trung tâm kinh doanh lớn của khu vực hoặc một trung tâm ngân hàng thế giới.

Tài liệu gần đây của UNODC và FATF chỉ ra casino, junket và tài sản ảo là các kênh phân tán. Trong một nghiên cứu năm 2024, UNODC nhận thấy casino, junket và tiền mã hóa đã trở thành một phần then chốt của hạ tầng cho hoạt động ngân hàng ngầm và rửa tiền trên khắp Đông Á và Đông Nam Á. Theo nghiên cứu, casino trực tuyến được dùng để chuyển và rửa cả tiền pháp định lẫn tiền mã hóa.

Một vụ việc trong báo cáo năm 2023, lấy từ phân tích mối đe dọa năm 2022 của UNODC về Đông Nam Á, liên quan đến một mạng lưới điều hành cờ bạc trực tuyến và gian lận trên không gian mạng tại một đặc khu kinh tế. Số tiền thu được bằng đô la Mỹ của mạng lưới này được rửa qua các điểm thu đổi ngoại tệ ở một nước láng giềng, đổi sang đồng tiền của nước đó, chuyển qua một đường biên giới khác và trả cho các nhà đầu tư của mạng lưới. Các quốc gia không được nêu tên, và việc gắn nhãn phân tán là của chúng tôi.

Bản cập nhật có trọng tâm của FATF về tài sản ảo, công bố tháng 7/2026, cho biết hoạt động bất hợp pháp sử dụng tài sản ảo đã trở nên phức tạp hơn và liên kết chặt chẽ hơn kể từ năm 2025. Trong các ví dụ được nêu có hoạt động của các trung tâm lừa đảo gắn với tội phạm có tổ chức, các vụ lừa đảo “pig-butchering” (“mổ heo”) và rửa tiền xuyên biên giới. Bản cập nhật cũng cho biết phần lớn hoạt động bất hợp pháp trên chuỗi (on-chain) đã được xác định hiện có liên quan đến stablecoin.

Về phía phát hiện, báo cáo năm 2023 mô tả National Scam Response Centre (trung tâm ứng phó lừa đảo quốc gia) của Malaysia dùng phân tích mạng lưới để tìm các mạng lưới tài khoản trung gian và rửa tiền, trong khi các tổ chức tài chính lần theo dòng tiền từ lớp này sang lớp khác. Giám sát giao dịch, phân tích hành vi và phân tích tài khoản liên kết phù hợp với giai đoạn này vì chúng xem xét dòng tiền thay vì danh tính. Giới hạn của chúng nằm ở tầm nhìn: mỗi tổ chức chỉ thấy phần chuỗi của riêng mình.

Ở giai đoạn phân tán, các dấu hiệu liên quan đến cách dòng tiền tiếp tục di chuyển:

  • Những khoản tiền lớn bị rút hoặc chuyển đi gần như ngay khi vừa đến, làm tài khoản trống rỗng.
  • Dữ liệu đăng nhập và thiết bị không khớp với khách hàng: múi giờ khác, truy cập máy tính từ xa che giấu thiết bị và vị trí thật, hoặc nhiều thiết bị hay địa chỉ IP trên cùng một tài khoản.
  • Các lệnh chuyển tiền đi đến hoặc đến từ các phạm vi pháp lý có rủi ro rửa tiền cao.
  • Các giao dịch chuyển tài sản ảo lớn có liên quan đến ví tự lưu ký (unhosted wallet) hoặc các địa chỉ gắn với chợ darknet, dịch vụ trộn tiền, trang web cờ bạc hoặc kẻ lừa đảo.
  • Một tổ chức khác gửi báo cáo gian lận hoặc yêu cầu thu hồi giao dịch, hoặc một FIU hay cơ quan thực thi pháp luật chia sẻ thông tin bất lợi về một bên của giao dịch.
Kính lúp phóng to hai đường nối màu cam chạy từ các tấm thẻ trên một bệ kính sắc nét sang các tấm thẻ trên một bệ kính mờ

Giai đoạn 3: Quy tụ – cách dòng tiền quay lại dưới vỏ hợp pháp

Theo cách diễn đạt trong phần FAQ của FATF, quy tụ là giai đoạn dòng tiền quay trở lại nền kinh tế hợp pháp. Giai đoạn này khác giai đoạn phân tán ở mục tiêu: phân tán che giấu dấu vết, còn quy tụ khiến dòng tiền trông hợp pháp, hay theo lời UNODC là “sẵn sàng cho kẻ phạm tội sử dụng từ những nguồn trông như hợp pháp” (trích dịch). Phần FAQ của FATF đưa ra các ví dụ như đầu tư vào bất động sản, tài sản xa xỉ hoặc các dự án kinh doanh. Trong một vụ việc năm 2023 ở Singapore, Inter-Ministerial Committee on Anti-Money Laundering (ủy ban liên bộ về phòng, chống rửa tiền) cho biết vào năm 2024 rằng các nghi phạm nhìn chung đã dùng tiền bất hợp pháp “để mua bất động sản và các sản phẩm quý giá, như vàng miếng, đồng hồ xa xỉ và trang sức” (trích dịch). Hơn 3 tỷ SGD tài sản đã bị thu giữ hoặc bị cấm chuyển nhượng, và cả mười người đều bị kết án về tội rửa tiền và các tội khác.

Nghiên cứu năm 2024 của UNODC cho biết các vụ việc mà tổ chức này xem xét cho thấy casino trực tuyến và các doanh nghiệp liên quan bị các nhóm tội phạm có tổ chức sử dụng, “trên thực tế tạo ra các kênh để quy tụ những khoản tiền thu được từ tội phạm trị giá hàng tỷ vào hệ thống tài chính” (trích dịch). Hàng hóa cũng có thể là một bước chuyển đổi. Báo cáo năm 2023 mô tả việc tiền gian lận được dùng để mua hàng hóa, đưa qua biên giới rồi đổi lại thành tiền mặt, để tiếp tục được phân tán và quy tụ. Báo cáo lưu ý rằng các doanh nghiệp thương mại tham gia ở bước này có thể nằm ngoài phạm vi các quy định AML/CFT và có thể không đủ hiểu biết để kiểm tra danh tính hay giám sát giao dịch.

Giám sát liên tục và kiểm tra chủ sở hữu hưởng lợi có thể giúp làm lộ ra sự không khớp giữa hoạt động kinh doanh hoặc tài sản mà khách hàng khai báo với những gì tài khoản cho thấy. Các biện pháp này phụ thuộc vào chất lượng của thông tin sẵn có, và đến thời điểm này dấu vết đã được thiết kế để trông hợp pháp.

Ở giai đoạn quy tụ, các dấu hiệu liên quan đến việc dòng tiền giờ đây có trông hợp pháp hay không:

  • Hoạt động không phù hợp với hồ sơ kinh tế của khách hàng, chẳng hạn mua lượng lớn tài sản ảo hoặc hàng hóa để xuất khẩu.
  • Đối tác giao dịch không phù hợp với hoạt động kinh doanh mà khách hàng khai báo.
  • Các giao dịch lớn, thường xuyên diễn ra với các công ty mới thành lập, hoặc với các công ty có hoạt động chính không khớp với công việc của người thụ hưởng hay có mục đích khai báo chung chung.
  • Cơ cấu sở hữu trông bất thường hoặc phức tạp quá mức so với hoạt động kinh doanh của công ty, hoặc một pháp nhân được dùng làm phương tiện nắm giữ tài sản cá nhân.

Các biện pháp kiểm soát AML và KYC tương ứng với ba giai đoạn như thế nào

Mỗi thẻ dưới đây nêu mô thức rủi ro, các biện pháp kiểm soát và giới hạn của một giai đoạn. Phần đối chiếu này chỉ nhằm giải thích và không đặt ra yêu cầu nào; doanh nghiệp phải áp dụng những biện pháp kiểm soát nào là tùy thuộc vào phạm vi pháp lý và giấy phép của doanh nghiệp đó.

Sắp xếp
  • Mô thức rủi ro: Tài khoản trung gian hoặc tài khoản mới nhận tiền đầu tiên, một số được mở bằng danh tính số mà người khác đã giao lại.
  • Biện pháp kiểm soát: Xác minh danh tính, giấy tờ và khuôn mặt; kiểm tra thuộc tính dùng chung; đánh giá rủi ro ban đầu; sàng lọc danh sách trừng phạt và cá nhân có ảnh hưởng chính trị (PEP).
  • Giới hạn: Bỏ sót các tài khoản mà chủ tài khoản thật về sau cho mượn hoặc bán (Giai đoạn 1); sàng lọc chỉ tìm ra những người có tên trong danh sách.
Từ sắp xếp sang phân tán
  • Mô thức rủi ro: Tiền thu được nhanh chóng được chuyển tiếp qua các giao dịch trung chuyển.
  • Biện pháp kiểm soát: Giám sát giao dịch; phân tích hành vi; chia sẻ thông tin nhanh giữa khu vực công và khu vực tư (xem ví dụ của Malaysia ở trên).
  • Giới hạn: Thanh toán theo thời gian thực có thể rút ngắn khoảng thời gian để hành động.
Phân tán
  • Mô thức rủi ro: Dịch chuyển qua nhiều tài khoản, tổ chức, loại hình thanh toán, phạm vi pháp lý và tài sản ảo; casino, junket và ngân hàng ngầm (UNODC).
  • Biện pháp kiểm soát: Giám sát giao dịch; phân tích tài khoản liên kết; thẩm định tăng cường (EDD) với khách hàng rủi ro cao hơn; báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR).
  • Giới hạn: Các chặng xuyên biên giới và ngoài nền tảng có thể nằm ngoài tầm nhìn của một tổ chức đơn lẻ.
Quy tụ
  • Mô thức rủi ro: Dòng tiền trông có vẻ hợp pháp đi qua bất động sản, tài sản xa xỉ, các dự án kinh doanh, casino hoặc hàng hóa được đổi thành tiền mặt.
  • Biện pháp kiểm soát: Giám sát liên tục; kiểm tra chủ sở hữu hưởng lợi, nguồn tiền và nguồn tài sản; sàng lọc tin tức tiêu cực và PEP; EDD.
  • Giới hạn: Yếu ở những nơi thông tin sở hữu hưởng lợi kém chất lượng hoặc dấu vết đã trông sạch sẽ (Giai đoạn 3).

Ở bất kỳ giai đoạn nào, nghi ngờ đều được báo cáo cho FIU qua một STR; STR báo cáo sự nghi ngờ chứ không phải bằng chứng, và kết quả phụ thuộc vào phân tích của FIU.

Khi một dấu hiệu xuất hiện, các nguồn được dẫn trong bài cho thấy những bước sau:

  1. Cân nhắc dấu hiệu đó trong tương quan với hồ sơ của khách hàng và các dấu hiệu khác (xem Giai đoạn 1). Ghi lại lập luận: Khuyến nghị 11 nêu rằng các tổ chức tài chính cần được yêu cầu lưu giữ kết quả của mọi phân tích đã thực hiện.
  2. Áp dụng thẩm định tăng cường khi rủi ro cao hơn, chẳng hạn giám sát chặt chẽ hơn và thu thập thêm thông tin về khách hàng cũng như nguồn tiền hoặc nguồn tài sản. Ghi chú diễn giải của FATF cho Khuyến nghị 10 nêu rằng các tổ chức tài chính cần được yêu cầu làm việc này.
  3. Dùng phân tích mạng lưới và phân tích tài khoản liên kết để kiểm tra xem tài khoản có kết nối với các tài khoản khác qua mã định danh thiết bị, thông tin liên lạc hoặc mẫu giao dịch dùng chung hay không, như trong mạng lưới ở Singapore tại Giai đoạn 1.
  4. Nếu không thể hoàn tất thẩm định khách hàng, không mở tài khoản hoặc chấm dứt quan hệ, và cân nhắc gửi STR. Theo Khuyến nghị 10, hai việc đầu là điều các tổ chức tài chính cần được yêu cầu thực hiện; còn STR là điều họ nên cân nhắc.
  5. Hành động nhanh với dòng tiền liên quan đến gian lận: báo cáo năm 2023 lưu ý rằng “sự can thiệp thường hiệu quả nhất trong vòng 24 đến 72 giờ” (trích dịch) kể từ khi xảy ra một vụ gian lận trên không gian mạng. Trong các ví dụ của báo cáo, một ngân hàng nhận tiền khi được thông báo về một lệnh chuyển tiền gian lận sẽ giữ lại khoản tiền và báo cho cơ quan thực thi pháp luật hoặc FIU, còn các FIU đề nghị nhau tạm dừng giao dịch đối với tiền thu được khi có thể, tùy theo pháp luật quốc gia.

Nghĩa vụ cụ thể đằng sau các bước này do pháp luật quốc gia quy định.

Xác minh KYC là một phần của khuôn khổ AML. Khuyến nghị 10 của FATF mô tả thẩm định khách hàng (CDD) là bốn biện pháp mà các quốc gia cần yêu cầu tổ chức tài chính áp dụng. Đó là nhận dạng và xác minh khách hàng bằng các nguồn đáng tin cậy, độc lập; xác định chủ sở hữu hưởng lợi; hiểu mục đích và tính chất dự kiến của quan hệ kinh doanh; và giám sát liên tục, bao gồm cả nguồn tiền khi cần.

Khuyến nghị 20 bổ sung rằng pháp luật cần yêu cầu các tổ chức tài chính báo cáo nghi ngờ kịp thời cho FIU. Xác minh danh tính giúp xác định khách hàng là ai; giám sát, sàng lọc AML và báo cáo xử lý cách tài khoản được sử dụng, và không một biện pháp kiểm soát đơn lẻ nào nhìn thấy mọi giai đoạn.

Rửa tiền ở Đông Nam Á diễn ra như thế nào

Một báo cáo của UNODC công bố tháng 7/2026 mô tả tội phạm có tổ chức trong khu vực là một hệ sinh thái liên kết, vận hành theo mô hình cung cấp dịch vụ. Theo lời một đại diện khu vực của UNODC, mô hình hoạt động này “trông giống như nhượng quyền thương mại của doanh nghiệp” (trích dịch), với các đơn vị chuyên trách về rửa tiền, mua bán người, đưa người di cư trái phép và thu thập dữ liệu. UNODC ước tính thiệt hại do lừa đảo trên khắp Đông Á, Đông Nam Á, Úc và New Zealand trong năm 2025 ở mức từ 88,3 tỷ USD đến 114,1 tỷ USD. Con số này đo lường thiệt hại do gian lận – tức tội phạm nguồn – chứ không phải số tiền đã được rửa.

Các biện pháp ứng phó cấp quốc gia xử lý riêng rẽ hành vi lừa đảo, người tiếp tay chuyển tiền và hành vi rửa tiền. Philippines quy định hành vi tiếp tay chuyển tiền (money muling) là tội phạm theo Republic Act No. 12010, tức Anti-Financial Account Scamming Act, được ký ngày 20/7/2024, trong đó ví điện tử được coi là tài khoản tài chính. Singapore đã tăng nặng hình phạt đối với người tiếp tay chuyển tiền trong các vụ lừa đảo theo Criminal Law (Miscellaneous Amendments) Act 2025; các hình phạt liên quan đến lừa đảo của đạo luật này có hiệu lực từ ngày 30/12/2025.

Penal Code (Amendment) Act 2024 (Act A1721) của Malaysia, có hiệu lực từ ngày 30/10/2024, đã bổ sung các điều 424A–424C, quy định các tội danh sau. Mỗi tội danh áp dụng cho hành vi được thực hiện mà không có thẩm quyền hợp pháp hoặc mục đích hợp pháp, trừ trường hợp có ghi chú:

  • Điều 424A: chiếm hữu hoặc kiểm soát tài khoản tại tổ chức tài chính hoặc phương tiện thanh toán của người khác.
  • Điều 424B: để người khác chiếm hữu hoặc kiểm soát tài khoản tại tổ chức tài chính hoặc phương tiện thanh toán của chính mình.
  • Điều 424C: thực hiện giao dịch qua tài khoản tại tổ chức tài chính hoặc phương tiện thanh toán của người khác, hoặc qua tài khoản tại tổ chức tài chính hoặc phương tiện thanh toán của chính mình mà không có mục đích hợp pháp.

Trò chơi có thưởng trực tuyến hướng ra nước ngoài (offshore gaming) là một kênh khác được cảnh báo trong khu vực. Qua Executive Order No. 74, được ký ngày 5/11/2024, Philippines đã ra lệnh cấm ngay lập tức các hoạt động offshore gaming. Sắc lệnh này viện dẫn một báo cáo của Anti-Money Laundering Council (AMLC), theo đó các nhà vận hành này dễ bị lợi dụng cho rửa tiền, gian lận và các hoạt động tài chính bất hợp pháp khác.

Bản tóm tắt điều hành về đánh giá rủi ro quốc gia lần thứ ba của AMLC, đề ngày tháng 11/2025 và bao quát các năm 2021–2024 đối với rửa tiền, xếp các tội gian lận và tội liên quan đến lừa đảo vào mức đe dọa cao. Tài liệu lưu ý rằng các mô hình này lợi dụng ví điện tử, tài khoản trung gian và tài sản ảo, và rằng “trong một vụ lớn, tài sản trị giá hơn 4,2 tỷ PHP đã được bảo toàn” (trích dịch).

Một báo cáo nhân quyền của Liên Hợp Quốc công bố tháng 2/2026, theo bản tóm tắt của UN News, đã mô tả con đường rửa tiền điển hình đối với lợi nhuận từ các khu lừa đảo. Số tiền này đi qua các tài khoản ngân hàng trung gian hoặc tài khoản đứng tên hộ, được chuyển thành tiền mã hóa và di chuyển qua các kênh kỹ thuật số trước khi quay lại hệ thống ngân hàng chính thức. Con đường đó đi qua cả ba giai đoạn.

Tình trạng trong danh sách của FATF, theo tuyên bố của FATF ngày 30/10/2026. Việt Nam nằm trong danh sách các phạm vi pháp lý bị FATF giám sát tăng cường (thường gọi là “danh sách xám”), và đã ở trong danh sách này từ tháng 6/2023, theo tuyên bố của FATF ngày 30/10/2026. Trong tuyên bố đó, FATF “bày tỏ quan ngại đáng kể về tốc độ tiến triển và việc Việt Nam không hoàn thành kế hoạch hành động của mình” (trích dịch). FATF cũng cho biết sẽ “kỳ vọng thấy những cải thiện rõ rệt vào tháng 2/2027, nếu không FATF sẽ cân nhắc các bước tiếp theo” (trích dịch).

Philippines đã ra khỏi danh sách vào tháng 2/2025 và không có tên trong danh sách công bố ngày 30/10/2026; việc được đưa ra khỏi danh sách không phải là một kết luận rằng rủi ro ở mức thấp.

FATF cũng cho biết họ không kêu gọi áp dụng thẩm định tăng cường đối với các phạm vi pháp lý trong danh sách và khuyến khích cách tiếp cận dựa trên rủi ro thay vì de-risking. FATF khuyến khích “các thành viên của mình và tất cả các phạm vi pháp lý” xem xét danh sách này “trong phân tích rủi ro của họ” (trích dịch); yêu cầu của từng quốc gia có thể khác nhau.

Tham khảo: các cơ quan AML chủ chốt ở Đông Nam Á

Phần này là tài liệu tham khảo cho độc giả làm việc trong khu vực; mô hình các giai đoạn ở trên không phụ thuộc vào phần này.

Quốc giaCơ quan AML chủ chốt / FIU và vai tròLuật AML chính (đã sửa đổi)
PhilippinesAnti-Money Laundering Council (AMLC): đơn vị tình báo tài chính của Philippines và cơ quan có thẩm quyền về AML/CFTRepublic Act No. 9160, tức Anti-Money Laundering Act of 2001, và các lần sửa đổi, gần nhất là Republic Act No. 11521 (2021)
SingaporeMonetary Authority of Singapore (MAS): giám sát các tổ chức tài chính về AML/CFT; đặt ra yêu cầu trong các AML/CFT NoticesCorruption, Drug Trafficking and Other Serious Crimes (Confiscation of Benefits) Act 1992 (CDSA), đạo luật chủ chốt quy định tội rửa tiền
SingaporeSuspicious Transaction Reporting Office (STRO) thuộc Singapore Police Force: FIU, tiếp nhận báo cáo giao dịch đáng ngờNhư trên (CDSA)
MalaysiaBank Negara Malaysia (BNM): cơ quan có thẩm quyền và FIU theo Act 613Anti-Money Laundering, Anti-Terrorism Financing, Anti-Restricted Activity Financing and Proceeds of Unlawful Activities Act 2001 (Act 613)
IndonesiaPPATK (Pusat Pelaporan dan Analisis Transaksi Keuangan): đơn vị tình báo tài chính độc lập của IndonesiaLaw No. 8 of 2010 on the Prevention and Eradication of the Crime of Money Laundering
Việt NamNgân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN): cơ quan có thẩm quyền về AML; tiếp nhận báo cáo giao dịch đáng ngờLuật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2023; được sửa đổi bởi Luật số 23/2026/QH16
Thái LanAnti-Money Laundering Office (AMLO): cơ quan độc lập; cơ quan có thẩm quyền về AML và FIU của Thái Lan; tiếp nhận các báo cáo giao dịchAnti-Money Laundering Act B.E. 2542 (1999) và các lần sửa đổi (bản dịch tiếng Anh không chính thức)

AMLC do Thống đốc Bangko Sentral ng Pilipinas làm chủ tịch, với Insurance Commissioner (Ủy viên Bảo hiểm) và Chủ tịch Securities and Exchange Commission là thành viên. Tên PPATK dịch sát nghĩa là “Trung tâm Báo cáo và Phân tích Giao dịch Tài chính” (bản dịch không chính thức). AMLO được thành lập theo Anti-Money Laundering Act B.E. 2542; B.E. là viết tắt của Buddhist Era (Phật lịch).

Các sửa đổi đối với CDSA theo Anti-Money Laundering and Other Matters Act bắt đầu có hiệu lực từ tháng 11/2024. Từ ngày 2/1/2026, Điều 2(1), 3, 4 và 5 của Law No. 8 of 2010 của Indonesia đã được thay thế bởi Bộ luật Hình sự mới của Indonesia (Law No. 1 of 2023). Act 613 của Malaysia đã được sửa đổi bởi Act A1761, và Luật Phòng, chống rửa tiền của Việt Nam được sửa đổi bởi Luật số 23/2026/QH16; ngày tháng liên quan được nêu trong các điểm còn bỏ ngỏ dưới đây.

Tính đến ngày 2/11/2026, vẫn còn ba điểm bỏ ngỏ. Chưa rõ Luật Phòng, chống rửa tiền đã được sửa đổi của Việt Nam sẽ được áp dụng như thế nào khi Luật số 23/2026/QH16 có hiệu lực vào ngày 1/12/2026. FATF chưa cho biết sẽ làm gì đối với Việt Nam ngoài tuyên bố rằng họ kỳ vọng thấy những cải thiện rõ rệt vào tháng 2/2027 (xem ghi chú về FATF ở trên). Văn bản Act 613 do BNM công bố vẫn chưa cập nhật Act A1761, đạo luật đã có hiệu lực từ ngày 1/3/2026.

Đã kiểm tra ngày 2/11/2026 dựa trên các nguồn chính thức và, khi không có văn bản tiếng Anh chính thức, dựa trên các cơ sở dữ liệu pháp luật. Tên văn bản pháp luật của Indonesia và Thái Lan là bản dịch tiếng Anh không chính thức; tên văn bản của Việt Nam được dẫn nguyên văn từ Công báo.

Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không phải là tư vấn pháp lý hay tư vấn về tuân thủ quy định.

Kết luận

Mô hình sắp xếp, phân tán và quy tụ là một công cụ phân tích, tách biệt với định nghĩa pháp lý, và các giai đoạn của nó không nhất thiết theo một trình tự cố định. Giá trị của mô hình nằm ở chỗ giúp đặt ra câu hỏi: dòng tiền đang ở đâu trong chu trình, và tại mỗi điểm đó có thể thấy được những gì.

Trang tổng quan của UNODC và báo cáo năm 2023 cho thấy các giai đoạn gộp vào nhau và bị rút ngắn, đặc biệt trong gian lận trên môi trường số. Các lớp kiểm soát xuyên suốt vòng đời khách hàng là câu trả lời thực tế, và mỗi biện pháp kiểm soát đều để lại những khoảng trống riêng.

Rủi ro, pháp luật và thực tiễn giám sát khác nhau giữa các quốc gia, vì vậy các tổ chức nên kiểm tra các yêu cầu hiện hành với cơ quan có thẩm quyền liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Tác giả câu hỏi
Ba giai đoạn của rửa tiền là gì?
Sắp xếp, phân tán và quy tụ. Giai đoạn sắp xếp đưa tiền thu được từ tội phạm ra khỏi hành vi phạm tội và vào hệ thống tài chính, giai đoạn phân tán che giấu dấu vết qua các lần dịch chuyển và chuyển đổi, còn giai đoạn quy tụ đưa dòng tiền trở lại sử dụng như thể có nguồn gốc hợp pháp. UNODC, FATF và BNM đều mô tả mô hình này; đây là một công cụ mô tả, không có giá trị pháp lý.
Chuyên gia NeuroVision
Tác giả câu hỏi
Ba yếu tố của rửa tiền là gì?
Các nguồn được dẫn trong bài không dùng thuật ngữ “three elements” (ba yếu tố). Các nguồn này mô tả rửa tiền theo ba giai đoạn: sắp xếp, phân tán và quy tụ.
Chuyên gia NeuroVision
Tác giả câu hỏi
Sắp xếp, phân tán và quy tụ khác nhau như thế nào?
Các giai đoạn khác nhau ở điều kẻ rửa tiền muốn đạt được, và do đó ở điều mà nhóm tuân thủ có thể quan sát. Ở giai đoạn sắp xếp, câu hỏi là ai mở và sử dụng tài khoản nhận tiền đầu tiên. Ở giai đoạn phân tán, câu hỏi là dòng tiền di chuyển như thế nào giữa các tài khoản, tổ chức và phạm vi pháp lý. Ở giai đoạn quy tụ, câu hỏi là hoạt động kinh doanh hoặc tài sản mà khách hàng khai báo có khớp với những gì tài khoản cho thấy hay không.
Chuyên gia NeuroVision
Tác giả câu hỏi
Các mô hình rửa tiền có luôn đi theo đúng thứ tự ba giai đoạn không?
Không. UNODC lưu ý rằng các vụ việc có thể không có đủ cả ba giai đoạn và các giai đoạn có thể được gộp hoặc lặp lại. Một báo cáo chung năm 2023 của FATF, Egmont Group và INTERPOL cho thấy tiền thu được từ gian lận trên không gian mạng thường bị phân tán rất nhanh ngay sau khi đến.
Chuyên gia NeuroVision
Tác giả câu hỏi
Người tiếp tay chuyển tiền là gì, và họ nằm ở đâu trong các giai đoạn?
Người tiếp tay chuyển tiền là người có tài khoản bị dùng để nhận và chuyển tiền thu được từ tội phạm. BNM mô tả tài khoản trung gian là một tài khoản ngân hàng được người khác dùng để thu hoặc chuyển những khoản tiền có thể là tiền bị đánh cắp hoặc được rửa. Theo Republic Act No. 12010 của Philippines, việc sử dụng, cho mượn, bán hoặc cho thuê một tài khoản tài chính, kể cả ví điện tử, để chuyển các khoản tiền thu được đã biết là có nguồn gốc từ tội phạm được coi là hành vi tiếp tay chuyển tiền. Tài khoản trung gian thường xuất hiện ở giai đoạn sắp xếp, với vai trò là tài khoản đầu tiên nhận tiền gian lận, dù báo cáo chung năm 2023 của FATF, Egmont Group và INTERPOL nhấn mạnh rằng đây là một xu hướng chung.
Chuyên gia NeuroVision
Tác giả câu hỏi
KYC giúp ngăn chặn rửa tiền như thế nào?
KYC, hay nhận biết khách hàng, là phần nhận dạng và thẩm định khách hàng trong một chương trình AML. KYC và thẩm định khách hàng giúp xác định khách hàng và chủ sở hữu hưởng lợi là ai, quan hệ được thiết lập nhằm mục đích gì, còn giám sát liên tục giúp phát hiện hoạt động không phù hợp với hồ sơ khách hàng. Chúng vận hành cùng với giám sát, sàng lọc và báo cáo giao dịch đáng ngờ.
Chuyên gia NeuroVision
Tác giả câu hỏi
Giai đoạn nào của rửa tiền khó phát hiện nhất?
Không tài liệu nào của FATF, UNODC hay báo cáo chung năm 2023 được dẫn trong bài xếp hạng các giai đoạn theo mức độ khó phát hiện. Ở giai đoạn sắp xếp, tiền ở gần hành vi phạm tội gốc nhất, còn giai đoạn phân tán và quy tụ được thiết kế để làm dấu vết khó lần theo hơn. Việc phát hiện phụ thuộc vào từng mô hình và vào các biện pháp kiểm soát xuyên suốt vòng đời khách hàng.
Chuyên gia NeuroVision