KYB คืออะไร ความหมายของ Know Your Business กระบวนการ และข้อกำหนด

ลูกบาศก์แก้วฝ้า 3 ชั้นซ้อนกัน มีลูกบาศก์ทึบสีส้มขนาดเล็กหนึ่งลูกอยู่ตรงกลาง วางบนพื้นผิวสีขาวนวลที่สะอาด

KYB หรือการทำความรู้จักนิติบุคคลคือการตรวจสอบบริษัท ผู้เป็นเจ้าของและผู้ควบคุม และความเสี่ยง อธิบายทีละขั้น พร้อมมาตรฐาน FATF และกฎเกณฑ์ในภูมิภาค

การทำความรู้จักนิติบุคคล (Know Your Business หรือ KYB) คือวิธีที่ธนาคารหรือแพลตฟอร์มใช้ตรวจสอบลูกค้าที่เป็นธุรกิจ ว่าบริษัทมีอยู่จริง ประกอบธุรกิจอะไร ใครเป็นเจ้าของและควบคุม และความสัมพันธ์นั้นมีความเสี่ยงเพียงใด KYB คือการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า (CDD) ในรูปแบบสำหรับธุรกิจ และรวมการตรวจสอบแบบการทำความรู้จักลูกค้า (KYC) กับบุคคลที่เป็นเจ้าของ ควบคุม หรือกระทำการแทนบริษัทด้วย

คู่มือนี้เขียนสำหรับทีมงานด้านการปฏิบัติตามกฎระเบียบ การรับลูกค้าเข้าระบบ และความเสี่ยง กระบวนการในที่นี้อิงตามข้อแนะนำของ Financial Action Task Force (FATF) ฉบับแก้ไขเมื่อเดือนมิถุนายน 2026 ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลที่แต่ละประเทศนำไปบังคับใช้ผ่านกฎหมายการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (AML) ของตน สำหรับสิงคโปร์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ คู่มือยังระบุข้อกำหนดด้าน KYB สำหรับสถาบัน และในส่วนข้อมูลอ้างอิงยังกล่าวถึงการรายงานผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของบริษัทด้วย กฎที่ยกมาสำหรับประเทศใดใช้กับประเทศนั้นเท่านั้น

KYB คืออะไร

ชื่อนี้เป็นคำศัพท์ในอุตสาหกรรม ส่วนในข้อแนะนำของ FATF งานเดียวกันนี้คือการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าที่เป็นนิติบุคคลหรือข้อตกลงทางกฎหมาย (legal arrangement) บันทึกตีความของข้อแนะนำที่ 10 (Interpretive Note to Recommendation 10 หรือ INR.10) กำหนดว่าสำหรับบริษัทหมายความว่าอย่างไร สถาบันการเงิน “ควรถูกกำหนดให้ระบุและยืนยันตัวตนของลูกค้า รวมถึงทำความเข้าใจลักษณะธุรกิจ และโครงสร้างความเป็นเจ้าของและการควบคุมของลูกค้า” (แปลจากต้นฉบับ) วัตถุประสงค์คือเพื่อทำความเข้าใจลูกค้าให้ดีพอที่จะประเมินความเสี่ยงด้านการฟอกเงินและการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้ายของลูกค้ารายนั้น แล้วจึงลดความเสี่ยงเหล่านั้น

KYB เทียบกับ KYC

KYC ตรวจสอบบุคคลธรรมดา ส่วน KYB ตรวจสอบบริษัท จากนั้นตรวจสอบบุคคลธรรมดาที่เป็นเจ้าของ ควบคุม หรือกระทำการแทนบริษัทผ่าน KYC

KYCKYB
ใครถูกตรวจสอบลูกค้าที่เป็นบุคคลธรรมดาบริษัท รวมถึงเจ้าของ ผู้ควบคุม และผู้แทนของบริษัท
สิ่งที่ต้องพิสูจน์ตัวตนของบุคคลการมีอยู่ ธุรกิจ ความเป็นเจ้าของ และการควบคุมของบริษัท
หลักฐานที่ใช้โดยทั่วไปเอกสารแสดงตนหรือแหล่งข้อมูลอื่นที่เชื่อถือได้ข้อมูลจากทะเบียนนิติบุคคล เอกสารการจัดตั้งบริษัท (constitution) และข้อมูลความเป็นเจ้าของ
ใครถูกตรวจสอบรายชื่อลูกค้าบริษัท กรรมการ และผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง

กระบวนการทั้งสองมาบรรจบกันที่ตัวบุคคล ขั้นที่ 4 ของกระบวนการด้านล่างคือจุดที่ KYB อาศัยการยืนยันตัวตนแบบ KYCของผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงแต่ละคนและของทุกคนที่กระทำการแทนบริษัท

กระบวนการ KYB ทำงานอย่างไร

7 ขั้นตอนด้านล่างเป็นการสังเคราะห์เชิงปฏิบัติการโดยอิงข้อแนะนำที่ 10 ของ FATF และ INR.10 เป็นหลัก เรียงลำดับให้แต่ละขั้นต่อยอดจากขั้นก่อนหน้า การตรวจสอบรายชื่อใช้ข้อแนะนำที่ 6 และ 12 ส่วนการตรวจสอบข่าวเชิงลบ (adverse media) เป็นแนวปฏิบัติของอุตสาหกรรม ทีมที่นำการตรวจสอบนิติบุคคลแบบ KYBไปใช้ในการรับลูกค้าธุรกิจเข้าระบบ สามารถจับคู่แต่ละขั้นด้านล่างกับขั้นตอนงานของตนได้

1. รวบรวมข้อมูลของบริษัท

INR.10 ระบุข้อมูลที่โดยปกติจำเป็นต้องมี ส่วนเอกสารที่มักใช้เป็นหลักฐานของข้อมูลนั้นอยู่ในหัวข้อข้อกำหนดด้าน KYB ด้านล่าง ข้อแนะนำที่ 10 ยังระบุให้ทำความเข้าใจ และตามความเหมาะสม ขอข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุประสงค์และลักษณะที่ตั้งใจไว้ของความสัมพันธ์ทางธุรกิจ

2. ตรวจสอบบริษัทกับทะเบียน

บันทึกตีความของข้อแนะนำที่ 24 (INR.24) ระบุว่าบริษัททั้งหมดที่จัดตั้งในประเทศควรจดทะเบียนในทะเบียนนิติบุคคล ให้เปรียบเทียบแต่ละรายการที่บริษัทแจ้งกับบันทึกในทะเบียนและจดทุกความแตกต่าง บันทึกในทะเบียนพิสูจน์ได้ว่าบริษัทจดทะเบียนแล้วและแสดงสิ่งที่ยื่นไว้ ส่วนความเป็นเจ้าของและการควบคุมต้องอาศัยหลักฐานจากขั้นที่ 3 และ 4

3. จัดทำแผนผังความเป็นเจ้าของและการควบคุม

ไล่ตามผู้ถือหุ้นที่เป็นนิติบุคคลแต่ละรายขึ้นไปทีละชั้น จนทุกสายจบที่บุคคลธรรมดา หรือไล่ต่อไปไม่ได้ จากนั้นมาตรการแบบเรียงลำดับของ FATF ในหัวข้อถัดไปจะระบุผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง ได้แก่ ความเป็นเจ้าของ การควบคุมด้วยวิธีอื่น และผู้บริหารระดับสูงที่ทำหน้าที่จัดการ หากบันทึกแสดงการถือหุ้นแต่ไม่แสดงสิทธิออกเสียง คุณพิสูจน์ได้เพียงความเป็นเจ้าของ และอนุมานได้เพียงการควบคุม ให้บันทึกว่าเป็นกรณีใด

4. ยืนยันตัวบุคคล

สำหรับผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง ข้อแนะนำที่ 10 กำหนดให้ใช้มาตรการที่สมเหตุสมผลเพื่อยืนยันตัวตน เพื่อให้สถาบันมั่นใจว่ารู้ว่าผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงคือใคร สำหรับผู้ที่กระทำการแทนบริษัท INR.10 ระบุว่าสถาบันควรถูกกำหนดให้ตรวจสอบว่าบุคคลนั้นได้รับมอบอำนาจให้กระทำการดังกล่าว และควรระบุและยืนยันตัวตนของบุคคลนั้นด้วย

5. ตรวจสอบรายชื่อบริษัทและบุคคลที่เกี่ยวข้อง

ใน KYB การตรวจสอบรายชื่อ AML ตรวจบริษัท กรรมการ และผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงกับรายชื่อผู้ถูกคว่ำบาตร และตรวจว่าเป็นบุคคลที่มีสถานภาพทางการเมือง (PEP) หรือไม่ รายการที่ตรงกันเป็นเพียงเบาะแสที่ต้องคลี่คลาย ให้เปรียบเทียบกับข้อมูลตัวตนจากขั้นที่ 4 และบันทึกว่าเหตุใดจึงยืนยันหรือตัดออก

6. ประเมินความเสี่ยง

ผลที่ได้จนถึงขั้นนี้ป้อนเข้าสู่การจัดระดับความเสี่ยง ซึ่งกำหนดว่าการตรวจสอบที่เหลือจะลึกเพียงใด ข้อแนะนำที่ 10 ระบุว่าสถาบันควรกำหนดขอบเขตของมาตรการ CDD โดยใช้แนวทางที่อิงความเสี่ยง (RBA) ให้พิจารณาลักษณะธุรกิจ ความซับซ้อนของสายความเป็นเจ้าของ ประเทศที่เกี่ยวข้อง และผลการตรวจสอบรายชื่อร่วมกัน โดยใช้ตัวอย่างสถานการณ์ความเสี่ยงสูงที่ระบุไว้หลังขั้นตอนเหล่านี้

7. ติดตามความสัมพันธ์

ข้อแนะนำที่ 10 รวมการตรวจสอบอย่างต่อเนื่องและการพิจารณาธุรกรรมอย่างละเอียด และใช้กับลูกค้าเดิมตามความมีนัยสำคัญและความเสี่ยง การเปลี่ยนแปลงเจ้าของ กรรมการ หรือกิจกรรมทางธุรกิจเป็นเหตุให้ทำขั้นที่ 2 ถึง 6 ซ้ำสำหรับส่วนที่เปลี่ยนไป

INR.10 ยกตัวอย่างสถานการณ์ความเสี่ยงสูงสำหรับบริษัท ไว้เพื่อเป็นแนวทางเท่านั้น เป็นสัญญาณให้ตรวจสอบใกล้ชิดขึ้น เช่น การตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าแบบเข้มข้น (EDD):

  • นิติบุคคลที่ใช้ถือครองทรัพย์สินส่วนตัว
  • ผู้ถือหุ้นแทน (nominee shareholders) หรือหุ้นผู้ถือ (bearer shares)
  • ธุรกิจที่ใช้เงินสดเป็นหลัก
  • โครงสร้างความเป็นเจ้าของที่ดูผิดปกติหรือซับซ้อนเกินไปเมื่อเทียบกับลักษณะธุรกิจ
  • ลูกค้าที่ไม่มีถิ่นที่อยู่ในประเทศ

ใครถือเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง

อภิธานศัพท์ของ FATF นิยามผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของนิติบุคคลว่าเป็นบุคคลธรรมดาที่เป็นเจ้าของหรือควบคุมลูกค้าในที่สุด รวมถึงผู้ที่ใช้อำนาจควบคุมที่แท้จริงในที่สุดเหนือลูกค้า และเสริมว่า “มีเพียงบุคคลธรรมดาเท่านั้นที่เป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงในที่สุด (ultimate beneficial owner) ได้ และบุคคลธรรมดามากกว่าหนึ่งคนสามารถเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงในที่สุดของนิติบุคคลหนึ่งได้” (แปลจากต้นฉบับ) คำว่า ultimate beneficial owner (UBO) เป็นคำที่ใช้กันทั่วไปในทางปฏิบัติ

INR.10 กำหนด 3 ขั้นสำหรับการระบุผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของบริษัท FATF เรียกขั้นเหล่านี้ว่า “มาตรการแบบเรียงลำดับ (cascading measures) ซึ่งแต่ละมาตรการใช้เมื่อมาตรการก่อนหน้าได้ดำเนินการแล้วแต่ไม่สามารถระบุผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงได้” (แปลจากต้นฉบับ) ขั้นที่ 3 เป็นมาตรการสำรองสำหรับสายความเป็นเจ้าของที่ไล่ตามไปจนสุดทางแล้ว และแฟ้มลูกค้าต้องบันทึกว่าเป็นมาตรการสำรอง

  1. ความเป็นเจ้าของ ระบุบุคคลธรรมดาที่มีส่วนได้เสียในความเป็นเจ้าของที่ให้อำนาจควบคุม (controlling ownership interest) ในที่สุด
  2. การควบคุมด้วยวิธีอื่น หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับผลของขั้นที่ 1 หรือไม่มีใครควบคุมผ่านความเป็นเจ้าของ ให้ระบุบุคคลธรรมดาที่ใช้อำนาจควบคุมด้วยวิธีอื่น
  3. ผู้บริหารระดับสูงที่ทำหน้าที่จัดการ (senior managing official) หากไม่สามารถระบุบุคคลธรรมดาใดได้ตามขั้นที่ 1 หรือ 2 ให้ระบุบุคคลธรรมดาที่ดำรงตำแหน่งผู้บริหารระดับสูงที่ทำหน้าที่จัดการ

INR.10 ให้ข้อยกเว้นไว้หนึ่งกรณี คือบริษัทที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ภายใต้ข้อกำหนดการเปิดเผยข้อมูลที่ทำให้มั่นใจได้ว่ามีความโปร่งใสเพียงพอเกี่ยวกับความเป็นเจ้าของที่แท้จริง หรือบริษัทย่อยที่บริษัทดังกล่าวถือหุ้นข้างมาก เมื่อลูกค้าหรือเจ้าของส่วนได้เสียที่ให้อำนาจควบคุมของลูกค้าเป็นบริษัทเช่นนั้น “ไม่จำเป็นต้องระบุและยืนยันตัวตนของผู้ถือหุ้นหรือผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงรายใดของบริษัทเช่นนั้น” (แปลจากต้นฉบับ) สถาบันยังคงต้องระบุและยืนยันตัวตนของตัวบริษัทเอง

อะไรถือเป็นส่วนได้เสียในความเป็นเจ้าของที่ให้อำนาจควบคุมเป็นเรื่องที่แต่ละประเทศเลือกเอง INR.10 ระบุว่าอาจกำหนดตามเกณฑ์ “เช่น บุคคลใดที่เป็นเจ้าของบริษัทเกินร้อยละที่กำหนด (เช่น 25%)” (แปลจากต้นฉบับ) สำหรับข้อมูลผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงตามข้อแนะนำที่ 24 ประเทศที่ใช้เกณฑ์จะกำหนดเกณฑ์ตามการประเมินความเสี่ยงของตนเอง “โดยมีขีดสูงสุดที่ 25%” (แปลจากต้นฉบับ) ดังนั้น 25% จึงเป็นทั้งตัวอย่างและเพดาน

การถือหุ้นผ่านบริษัทอื่นก็นับด้วย แต่ละประเทศนับการถือหุ้นทางอ้อมด้วยวิธีของตนเอง ลองดูตัวอย่างสมมติที่หนึ่งหุ้นมีหนึ่งเสียง: X ถือหุ้น 60% ของบริษัทโฮลดิ้งแห่งหนึ่ง ซึ่งถือหุ้น 40% ของลูกค้า และ X ยังถือหุ้น 5% ของลูกค้าโดยตรงด้วย

ในมาเลเซียและฟิลิปปินส์ ให้คูณเปอร์เซ็นต์ผ่านแต่ละชั้น: 60% ของ 40% คือ 24% ทางอ้อม และ 5% ที่ถือโดยตรงทำให้รวมเป็น 29% Companies Commission of Malaysia (SSM) นับการถือหุ้นทางอ้อมเป็นส่วนได้เสียที่แท้จริง (effective interest) และตัวอย่างประกอบของ SSM คูณตามสายความเป็นเจ้าของ กฎของฟิลิปปินส์ระบุว่าความเป็นเจ้าของทางอ้อม “สามารถคำนวณได้โดยการคูณเปอร์เซ็นต์ความเป็นเจ้าของในแต่ละชั้น” (แปลจากต้นฉบับ)

สิงคโปร์ใช้วิธีต่างออกไป ตามมาตรา 7 ของ Companies Act 1967 ซึ่งใช้บังคับผ่าน Sixteenth Schedule ผู้ที่ถือคะแนนเสียงตั้งแต่ 20% ขึ้นไปในบริษัทตัวกลาง หรือควบคุมบริษัทตัวกลางนั้น ถือว่ามีส่วนได้เสียในหุ้นทั้งหมดที่บริษัทตัวกลางถืออยู่ X จึงมีส่วนได้เสียใน 40% ทั้งหมด หรือ 45% เมื่อรวมหุ้นที่ถือโดยตรง แนวทางว่าด้วยทะเบียนผู้ควบคุมที่ต้องขึ้นทะเบียน (registers of registrable controllers) ของ Accounting and Corporate Regulatory Authority (ACRA) อธิบายกฎนี้ไว้ในย่อหน้า 7.11

Presidential Regulation (Perpres) No. 13 of 2018 ของอินโดนีเซียนับหุ้นตามที่ระบุไว้ในข้อบังคับบริษัท และไม่ได้กำหนดวิธีคำนวณ Ministry of Law and Human Rights Regulation (Permenkumham) No. 15 of 2019 รับรองความเป็นเจ้าของทางอ้อมไว้ในภาคผนวก โดยไม่มีสูตรคำนวณ

เกณฑ์ของทะเบียน (ประเทศ)วิธีนับการถือหุ้นทางอ้อมทางอ้อมอย่างเดียวทางอ้อม + ทางตรง 5%
ไม่น้อยกว่า 20% (มาเลเซีย ทะเบียนผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง)ส่วนได้เสียที่แท้จริง ตัวอย่างประกอบของ SSM คูณและบวกการถือหุ้นโดยตรง24% — ถึงเกณฑ์29% — ถึงเกณฑ์
ปัจจุบันอย่างน้อย 20% (ฟิลิปปินส์ ทะเบียนผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง)สามารถคำนวณได้โดยคูณแต่ละชั้น (กฎปี 2026 ข้อ 7.3(a)) และการควบคุมในระดับใดก็นับ24% — ถึงเกณฑ์29% — ถึงเกณฑ์
มากกว่า 25% (อินโดนีเซีย การรายงานผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง บริษัทจำกัด)ไม่ได้กำหนดวิธีคำนวณ (Perpres 13/2018)กฎระเบียบไม่ได้กำหนดไว้กฎระเบียบไม่ได้กำหนดไว้
มากกว่า 25% (สิงคโปร์ ทะเบียนผู้ควบคุมที่ต้องขึ้นทะเบียน)คะแนนเสียงตั้งแต่ 20% ขึ้นไปในบริษัทตัวกลาง หรือการควบคุมบริษัทตัวกลาง: มีส่วนได้เสียในหุ้นทั้งหมดของบริษัทนั้น (มาตรา 7(4), (4A))40% — ถึงเกณฑ์45% — ถึงเกณฑ์

ตัวเลขเหล่านี้เป็นเกณฑ์ของทะเบียน ธนาคารกลางของมาเลเซียกำหนดขั้นต่ำแยกต่างหากสำหรับสถาบันการเงินที่มากกว่า 25% ซึ่งกล่าวถึงในหัวข้อข้อกำหนดด้าน KYB ด้านล่าง เมื่อต่ำกว่าเกณฑ์ความเป็นเจ้าของ การวิเคราะห์ยังต้องดำเนินต่อไปที่การควบคุม ซึ่งบุคคลนั้นอาจยังเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงได้

เมื่อ KYB ดำเนินการไม่แล้วเสร็จ

เมื่อสถาบันไม่สามารถดำเนินมาตรการ CDD ได้ครบถ้วน ข้อแนะนำที่ 10 กำหนดผลที่ตามมาไว้ 2 ประการ สถาบัน “ควรถูกกำหนดให้ไม่เปิดบัญชี เริ่มความสัมพันธ์ทางธุรกิจ หรือทำธุรกรรม หรือควรถูกกำหนดให้ยุติความสัมพันธ์ทางธุรกิจ” (แปลจากต้นฉบับ) และ “ควรพิจารณารายงานธุรกรรมที่มีเหตุอันควรสงสัยเกี่ยวกับลูกค้ารายนั้น” (แปลจากต้นฉบับ)

ให้นำกฎนี้ไปใช้กับขั้นที่ไม่สำเร็จ หากเอกสารไม่มาถึง หรือไม่สามารถยืนยันการมีอยู่ของบริษัทหรือข้อมูลที่บริษัทแจ้งไว้ ขั้นที่ 1 และ 2 ยังไม่ครบถ้วน หากสายความเป็นเจ้าของหยุดอยู่ที่นิติบุคคลที่ไม่เปิดเผยข้อมูลต่อไป ให้บันทึกว่าหยุดที่ใดและเพราะเหตุใด ก่อนไปยังขั้นถัดไปของมาตรการแบบเรียงลำดับ หากผู้แทนไม่สามารถแสดงอำนาจในการกระทำการแทนบริษัท การตรวจสอบบุคคลนั้นตาม INR.10 ก็ยังไม่ครบถ้วน

แฟ้ม KYB ทุกแฟ้ม ไม่ว่าเสร็จสิ้นหรือหยุดไว้ ต้องจบด้วยบันทึก ข้อแนะนำที่ 11 ของ FATF ระบุว่าสถาบันการเงิน “ควรถูกกำหนดให้เก็บบันทึกทั้งหมดที่ได้มาจากมาตรการ CDD” (แปลจากต้นฉบับ) ครอบคลุมถึงแฟ้มบัญชีและจดหมายโต้ตอบทางธุรกิจด้วย “รวมถึงผลของการวิเคราะห์ใด ๆ ที่ได้ดำเนินการ” เป็นเวลา “อย่างน้อย 5 ปีหลังจากความสัมพันธ์ทางธุรกิจสิ้นสุดลง” (แปลจากต้นฉบับ) ใน KYB การวิเคราะห์ดังกล่าวมักครอบคลุม สำหรับแต่ละการตรวจสอบ:

  • แหล่งที่มาของหลักฐานและวันที่ได้มา
  • ผลการเปรียบเทียบกับทะเบียนหรือบันทึกอื่น
  • ความไม่ตรงกันและวิธีที่แก้ไข
  • การตัดสินใจและเหตุผล
  • สำหรับแฟ้มที่หยุดไว้ สิ่งที่ขอแล้วแต่ไม่ได้รับ
  • สำหรับแฟ้มที่หยุดไว้ การตรวจสอบที่ไม่ผ่าน

ข้อกำหนดด้าน KYB: มาตรฐาน FATF และกฎเกณฑ์ของแต่ละประเทศ

ตามข้อแนะนำที่ 10 ของ FATF สถาบันการเงิน “ควรถูกกำหนดให้ดำเนินมาตรการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า (CDD)” (แปลจากต้นฉบับ) เมื่อเริ่มความสัมพันธ์ทางธุรกิจ ข้อแนะนำที่ 22 ใช้ข้อกำหนด CDD เดียวกันกับธุรกิจและวิชาชีพที่มิใช่สถาบันการเงินตามที่กำหนด (designated non-financial businesses and professions หรือ DNFBPs) ในสถานการณ์ที่ระบุ แต่ละประเทศกำหนดกฎที่ผูกพันสถาบันของตน และตราสารที่ใช้ขึ้นอยู่กับประเภทของสถาบัน:

  • สิงคโปร์ (ธนาคาร): Notice 626 ของ Monetary Authority of Singapore (MAS) แก้ไขล่าสุดเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2025 ข้อ 6.8 ถึง 6.16 ธนาคาร “ต้องระบุบุคคลที่เกี่ยวข้อง (connected parties)” (แปลจากต้นฉบับ) ของนิติบุคคล ได้แก่ กรรมการและบุคคลธรรมดาที่มีอำนาจบริหาร และ “ต้องตรวจสอบรูปแบบทางกฎหมาย หลักฐานการมีอยู่ เอกสารการจัดตั้ง และอำนาจที่กำกับและผูกพันลูกค้า” (แปลจากต้นฉบับ)
  • มาเลเซีย: เอกสารนโยบายสำหรับสถาบันการเงินของ Bank Negara Malaysia (BNM) ออกเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2024 ข้อ 14A.9 สถาบันที่มีหน้าที่รายงาน (reporting institutions) “มีหน้าที่ต้องทำความเข้าใจลักษณะธุรกิจของลูกค้า และโครงสร้างความเป็นเจ้าของและการควบคุม” (แปลจากต้นฉบับ) สำหรับผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง ขั้นต่ำ “รวมถึงการระบุกรรมการ/ผู้ถือหุ้นที่มีส่วนได้เสียในส่วนของผู้ถือหุ้นมากกว่าร้อยละ 25” (แปลจากต้นฉบับ)
  • อินโดนีเซีย: Regulation No. 8 of 2023 ของ Financial Services Authority (Otoritas Jasa Keuangan หรือ OJK) มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 14 มิถุนายน 2023 สำหรับลูกค้าที่เป็นบริษัท ผู้ให้บริการทางการเงิน (financial services provider) ต้องขอข้อมูลตัวตนของผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง และเว้นแต่บริษัทเป็นธุรกิจขนาดย่อมหรือขนาดเล็ก ต้องขอเอกสารต่าง ๆ เช่น ข้อบังคับบริษัทและโครงสร้างความเป็นเจ้าของ ต้องตรวจสอบเอกสารเหล่านั้นกับแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้และเป็นอิสระ และดำเนิน CDD หรือ EDD กับผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง กฎระเบียบนี้ไม่ได้กำหนดสัดส่วนความเป็นเจ้าของไว้
  • ฟิลิปปินส์: 2018 Implementing Rules and Regulations of the Anti-Money Laundering Act ฉบับแก้ไขเดือนมกราคม 2021 Rule 18 สำหรับนิติบุคคล ผู้อยู่ในข่ายบังคับ (covered persons) “ต้องรักษาระบบการทำความเข้าใจลักษณะธุรกิจหรือวิชาชีพของลูกค้า และโครงสร้างความเป็นเจ้าของและการควบคุม” (แปลจากต้นฉบับ) Rule 2 นับบุคคลธรรมดาที่เป็นเจ้าของ “หุ้น เงินที่ลงทุน หรือส่วนได้เสียอย่างน้อยร้อยละ 20” (แปลจากต้นฉบับ) ว่าเป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง

เอกสารที่มักขอ

แต่ละรายการมีเครื่องหมายว่าเป็นตัวอย่างของ FATF หรือเป็นข้อกำหนดของประเทศหรือของสถาบัน ตัวอย่างของ FATF มาจาก INR.10 ย่อหน้า 5

  • หลักฐานการมีอยู่ของบริษัท เช่น หนังสือรับรองการจัดตั้งบริษัทหรือหนังสือรับรองสถานะบริษัท (certificate of good standing) ตัวอย่างของ FATF (INR.10 ย่อหน้า 5)
  • เอกสารการจัดตั้งบริษัท (constitution) เช่น หนังสือบริคณห์สนธิและข้อบังคับ ตัวอย่างของ FATF (INR.10 ย่อหน้า 5)
  • รายชื่อผู้บริหารระดับสูง ตัวอย่างของ FATF (INR.10 ย่อหน้า 5)
  • ที่อยู่สำนักงานที่จดทะเบียน และหากต่างกัน ที่อยู่สถานที่ประกอบธุรกิจหลัก ตัวอย่างของ FATF (INR.10 ย่อหน้า 5)
  • ข้อมูลที่คัดจากทะเบียนหรือโปรไฟล์บริษัท จากทะเบียนนิติบุคคลของประเทศ ข้อกำหนดของประเทศหรือของสถาบัน
  • ข้อมูลผู้ถือหุ้นและความเป็นเจ้าของ ลงไปถึงบุคคลธรรมดา ข้อกำหนดของประเทศหรือของสถาบัน
  • หลักฐานว่าผู้แทนได้รับมอบอำนาจ ให้กระทำการแทนบริษัท ข้อกำหนดของประเทศหรือของสถาบัน
  • หลักฐานแสดงตน ของผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงและผู้แทน ข้อกำหนดของประเทศหรือของสถาบัน

ข้อมูลอ้างอิง: การรายงานผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของบริษัทใน 4 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ส่วนอ้างอิงนี้ครอบคลุม 4 ประเทศ ได้แก่ สิงคโปร์ มาเลเซีย อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ ข้อแนะนำที่ 24 ระบุว่าประเทศ “ควรทำให้มั่นใจ” ว่าหน่วยงานที่มีอำนาจสามารถได้รับข้อมูลผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงที่เพียงพอ ถูกต้อง และเป็นปัจจุบัน “ผ่านทะเบียนผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงหรือกลไกทางเลือก” (แปลจากต้นฉบับ) สำหรับสถาบันการเงิน ข้อแนะนำระบุเพียงว่าประเทศควรพิจารณาอำนวยความสะดวกในการเข้าถึงข้อมูล

สิงคโปร์

  • กฎเกณฑ์: บริษัท บริษัทต่างประเทศ และห้างหุ้นส่วนที่มีความรับผิดจำกัด (limited liability partnerships) ต้องจัดทำทะเบียนผู้ควบคุมที่ต้องขึ้นทะเบียน
  • ทะเบียน: เว้นแต่ได้รับยกเว้น ต้องยื่นทะเบียนนั้นต่อทะเบียนกลางของ ACRA
  • เกณฑ์: ผู้ควบคุมที่ต้องขึ้นทะเบียน (registrable controllers) คือผู้ที่ถือหุ้นหรืออำนาจออกเสียงมากกว่า 25% หรือมีอำนาจควบคุมอย่างมีนัยสำคัญ
  • ผู้ที่ถูกบันทึก: บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล ตามนิยามของ FATF ผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงเป็นบุคคลธรรมดา
  • การเข้าถึงข้อมูล: ทะเบียนกลางไม่เปิดให้สาธารณะเข้าถึง บริษัทต้องยื่นการเปลี่ยนแปลงภายใน 2 วันทำการ
  • สิ่งที่ทะเบียนให้: Business Profile ของนิติบุคคลที่จดทะเบียน จำหน่ายผ่านพอร์ทัล Bizfile ของ ACRA

มาเลเซีย

  • กฎเกณฑ์: หมวด 8A ของ Companies Act 2016 ซึ่งเพิ่มโดย Companies (Amendment) Act 2024 และแนวทางของ SSM ฉบับแก้ไขเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2025
  • ทะเบียน: SSM ซึ่งเป็นนายทะเบียนบริษัท (Registrar of Companies)
  • เกณฑ์: ไม่น้อยกว่า 20% ของหุ้นหรือหุ้นที่มีสิทธิออกเสียง ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม หรือมีอำนาจควบคุม
  • ผู้ที่ถูกบันทึก: บุคคลธรรมดา หากไม่สามารถระบุได้ ให้บันทึกผู้บริหารระดับสูงที่รับผิดชอบหลักในการบริหารบริษัท
  • การเข้าถึงข้อมูล: ไม่เปิดเผยต่อสาธารณะ รัฐมนตรีอาจกำหนดสถาบันที่มีหน้าที่รายงานให้เข้าถึงข้อมูลได้
  • สิ่งที่ทะเบียนให้: เป็นแหล่งข้อมูลหนึ่งในหลายแหล่ง SSM ระบุว่าข้อมูล “ต้องได้รับการตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลหลายแหล่ง” (แปลจากต้นฉบับ)

อินโดนีเซีย

  • กฎเกณฑ์: Presidential Regulation (Perpres) No. 13 of 2018 กำหนดให้ทุกนิติบุคคลต้องระบุผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง (pemilik manfaat) ของตน
  • ทะเบียน: นิติบุคคลรายงานข้อมูลผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงต่อ Directorate General of General Legal Administration (AHU) ของกระทรวงกฎหมาย
  • เกณฑ์: สำหรับบริษัทจำกัด (PT) มากกว่า 25% ของหุ้น สิทธิออกเสียง หรือกำไร หรือมีอำนาจควบคุม
  • ผู้ที่ถูกบันทึก: บุคคลธรรมดาที่เข้าเกณฑ์ตามรูปแบบทางกฎหมายของนิติบุคคลนั้น
  • การเข้าถึงข้อมูล: ใครก็สามารถขอข้อมูลจากหน่วยงานที่มีอำนาจได้ตามกฎหมายว่าด้วยข้อมูลสาธารณะ
  • สิ่งที่ทะเบียนให้: ข้อมูลที่นิติบุคคลรายงานเอง พร้อมคำรับรองเกี่ยวกับความถูกต้องของข้อมูล

Ministry of Law Regulation No. 2 of 2025 ของอินโดนีเซีย ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2025 กำหนดให้นิติบุคคลปรับปรุงข้อมูลผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงทุกปี และกำหนดให้นิติบุคคล notary และกระทรวงตรวจสอบตามแนวทางที่อิงความเสี่ยง พร้อมบทลงโทษ ซึ่งรวมถึงการขึ้นบัญชีดำและการปิดกั้นการเข้าถึงระบบ AHU Online ตามข้อ 22 ของ Perpres 13/2018 นิติบุคคล notary หรือตัวแทนของนิติบุคคลต้องเก็บเอกสารเกี่ยวกับผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงอย่างน้อย 5 ปีนับจากวันที่จัดตั้งหรือวันที่ได้รับการรับรองนิติบุคคล ในเดือนธันวาคม 2025 AHU ระบุว่านิติบุคคลประมาณครึ่งหนึ่งได้รายงานผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของตนแล้ว และเรียกร้องให้แก้ไข Perpres 13/2018 โดยเร่งด่วน ณ วันที่ 3 พฤศจิกายน 2026 กฎระเบียบฉบับปี 2018 ยังมีผลบังคับใช้อยู่

ฟิลิปปินส์

  • กฎเกณฑ์: Securities and Exchange Commission (SEC) Memorandum Circular No. 15, series of 2025 หรือ Beneficial Ownership Disclosure Rules of 2026 มีผลตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2026
  • ทะเบียน: หน่วยงานที่มีหน้าที่รายงาน (reporting entities) ยื่นคำแถลงผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงต่อ SEC ผ่านทะเบียน HARBOR ซึ่งเปิดตัวในเดือนมกราคม 2026
  • เกณฑ์: ปัจจุบันอย่างน้อย 20% ของสิทธิออกเสียง หุ้นที่มีสิทธิออกเสียง หรือทุน หรือมีอำนาจควบคุม
  • ผู้ที่ถูกบันทึก: บุคคลธรรมดาเท่านั้น และผู้บริหารระดับสูงเฉพาะเมื่อไม่สามารถระบุผู้อื่นได้
  • การเข้าถึงข้อมูล: SEC อาจอนุญาตให้ผู้อยู่ในข่ายบังคับด้าน AML (AML covered persons) สื่อมวลชน และสาธารณชนเท่าที่กฎหมายอนุญาตเข้าถึงข้อมูลได้
  • สิ่งที่ทะเบียนให้: คำแถลงของหน่วยงานเอง ซึ่งหน่วยงานควรตรวจสอบโดยใช้เอกสาร ข้อมูล หรือสารสนเทศที่เชื่อถือได้และมาจากแหล่งอิสระ

ตรวจสอบเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2026 กับแหล่งข้อมูลทางการ เกณฑ์และกฎการยื่นข้อมูลเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรตรวจสอบกฎปัจจุบันของทะเบียนก่อนนำไปใช้ ชื่อภาษาอังกฤษของกฎหมายและระเบียบของอินโดนีเซียเป็นคำแปลที่ไม่เป็นทางการ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลเท่านั้น และไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมายหรือด้านการกำกับดูแล องค์กรควรยืนยันกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือที่ปรึกษากฎหมายว่ากฎการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าใช้กับตนอย่างไร

บทสรุป

งานส่วนใหญ่ของ KYB อยู่ที่สายความเป็นเจ้าของ ทะเบียนยืนยันตัวบริษัท ส่วนบุคคลธรรมดาที่อยู่เบื้องหลังได้มาจากสายความเป็นเจ้าของ ซึ่งไล่ตามไปทีละชั้นและตรวจสอบกับแหล่งข้อมูลอื่น

FATF กำหนดโครงสร้างร่วม และแต่ละประเทศกำหนดเกณฑ์ของตนเอง การเข้าถึงข้อมูลผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของตนเอง และกฎของตนเองสำหรับสถาบัน แฟ้มที่จัดทำตามกฎของประเทศหนึ่งต้องได้รับการทบทวนใหม่ก่อนนำไปใช้ในอีกประเทศหนึ่ง ให้แยกสิ่งที่หลักฐานพิสูจน์ได้ออกจากสิ่งที่หลักฐานเพียงบ่งชี้ และบันทึกทั้งสองอย่าง

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ถาม
KYB ย่อมาจากอะไร
KYB ย่อมาจาก Know Your Business หรือการทำความรู้จักนิติบุคคล ความหมายของ KYB ในงานด้านการปฏิบัติตามกฎระเบียบคือการตรวจสอบลูกค้าที่เป็นธุรกิจ ว่าบริษัทมีอยู่จริง ประกอบธุรกิจอะไร ใครเป็นเจ้าของและควบคุม และสร้างความเสี่ยงเพียงใด มาตรฐานของ FATF เรียกสิ่งนี้ว่าการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าที่เป็นนิติบุคคล
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
KYC กับ KYB ต่างกันอย่างไร
KYC ตรวจสอบลูกค้าที่เป็นบุคคลธรรมดา ส่วน KYB ตรวจสอบบริษัท แล้วทำ KYC กับบุคคลที่อยู่เบื้องหลัง ได้แก่ ผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงและผู้ที่กระทำการแทนบริษัท โดยระบุกรรมการตามที่กฎของแต่ละประเทศกำหนด
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
ใครคือผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง
ผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงคือบุคคลธรรมดาที่เป็นเจ้าของหรือควบคุมบริษัทในที่สุด รวมถึงผ่านวิธีอื่นนอกเหนือจากหุ้น มีเพียงบุคคลธรรมดาเท่านั้นที่เป็นผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงได้ และบริษัทหนึ่งอาจมีมากกว่าหนึ่งคน เกณฑ์กำหนดโดยแต่ละประเทศ ในการรายงานผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริงของบริษัท อินโดนีเซียใช้เกณฑ์มากกว่า 25% สำหรับบริษัทจำกัด ส่วนมาเลเซียและฟิลิปปินส์ในปัจจุบันใช้ 20% ขึ้นไป ทะเบียนผู้ควบคุมที่ต้องขึ้นทะเบียนของสิงคโปร์ใช้เกณฑ์มากกว่า 25%
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
KYB มักตรวจสอบเอกสารอะไรบ้าง
รายการที่พบบ่อยคือหลักฐานว่าบริษัทมีอยู่จริง เช่น หนังสือรับรองการจัดตั้งบริษัท เอกสารการจัดตั้งบริษัท รายชื่อผู้บริหารระดับสูง และที่อยู่สำนักงานที่จดทะเบียน FATF ยกสิ่งเหล่านี้เป็นตัวอย่าง แต่ละประเทศและแต่ละสถาบันกำหนดรายการของตนเอง ซึ่งอาจเพิ่มข้อมูลความเป็นเจ้าของและหลักฐานอำนาจของผู้แทน
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
สัญญาณเตือน (red flag) ใน KYB คืออะไร
สัญญาณเตือนคือสถานการณ์ที่ต้องตรวจสอบใกล้ชิดขึ้น ตัวอย่างของ FATF ซึ่งให้ไว้เพื่อเป็นแนวทางเท่านั้น ได้แก่ ผู้ถือหุ้นแทนหรือหุ้นผู้ถือ และโครงสร้างความเป็นเจ้าของที่ดูซับซ้อนผิดปกติเมื่อเทียบกับธุรกิจ การสรุปว่ามีการกระทำผิดต้องมีหลักฐานของตนเองต่างหาก
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
KYB เป็นข้อบังคับตามกฎหมายหรือไม่
“KYB” เป็นคำศัพท์ในอุตสาหกรรม มาตรฐานของ FATF ระบุว่าสถาบันการเงิน และในสถานการณ์ที่ระบุ ธุรกิจและวิชาชีพอื่นบางประเภท ควรถูกกำหนดให้ตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้าที่เป็นธุรกิจ ข้อแนะนำที่ 15 ของ FATF ใช้มาตรการป้องกันตามข้อแนะนำที่ 10 ถึง 21 ซึ่งรวมการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้ากับผู้ให้บริการสินทรัพย์ดิจิทัล (VASP) (บันทึกตีความ ย่อหน้า 7) โดยมีข้อกำหนดเพิ่มเติมบางประการ เช่น เกณฑ์ 1,000 ดอลลาร์สหรัฐ/ยูโร (USD/EUR) สำหรับธุรกรรมที่ทำเป็นครั้งคราว แต่ละประเทศแปลงมาตรฐานเหล่านี้เป็นกฎหมาย หน้าที่ของบริษัทหนึ่ง ๆ จึงขึ้นอยู่กับประเทศและภาคส่วนของบริษัทนั้น แพลตฟอร์มที่อยู่นอกรายชื่อสถาบันที่ประเทศกำหนดให้อยู่ในข่ายบังคับ แต่ทำ KYB กับผู้ใช้ที่เป็นธุรกิจ ก็ทำเช่นนั้นตามแนวปฏิบัติ
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision
ผู้ถาม
ควรตรวจสอบ KYB ซ้ำเมื่อใด
FATF ไม่ได้กำหนดช่วงเวลาตายตัว ข้อแนะนำที่ 10 กำหนดให้ตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง และให้ตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงกับลูกค้าเดิมตามความมีนัยสำคัญและความเสี่ยง ในเวลาที่เหมาะสม การเปลี่ยนแปลงเจ้าของ กรรมการ หรือกิจกรรมทางธุรกิจเป็นเหตุให้ตรวจสอบซ้ำสำหรับส่วนที่เปลี่ยนไป กฎของแต่ละประเทศและแนวทางที่อิงความเสี่ยงของสถาบันเป็นผู้กำหนดรอบการทบทวน
ผู้เชี่ยวชาญ NeuroVision